Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μη Ον

  
Από την εποχή του Παρμενίδη και της Ελεατικής Σχολής η αρχαία ελληνική φιλοσοφία πάλεψε με την έννοια του Μη Όντος. Οι Ελεάτες το εξορκίζουν και αποδέχονται ότι το Ον είναι ενιαίο, πλήρες, αμετάβλητο, αιώνιο, ακίνητο, άπειρο και ο κόσμος των φαινομένων και των αισθήσεων απατηλός. Δεν υπάρχει χώρος «ύπαρξης» για το Μη Ον, αφού εννοιολογικά είναι το ίδιο η Μη Ύπαρξη. Για το Δημόκριτο και τους Ατομικούς Μη Ον είναι το Κενό, ο κενός χώρος. Αν και το αντίθετο του ατομικού Όντος, των ατόμων της ύλης, το Κενό είναι απαραίτητο για την κίνηση των ατόμων και για ανάπτυξη των σωμάτων στις τρεις διαστάσεις. Έτσι στο βάθος δεν είναι πραγματικό Μη Ον και του αποδίδεται ένα ελάχιστο δικαίωμα στην Ύπαρξη. Το Κενό είναι Ον διαφορετικού τύπου από την Ύλη.
            Η επιστήμη της εποχής μας παλεύει ακόμη με την έννοια του κενού. Το κενό της κβαντικής θεωρίας δεν είναι ούτε καν ο άδειος χώρος του Δημόκριτου, αλλά βρίθει από φανταστικά σωματίδια και την ενέργεια του κενού, είναι το μέρος όπου κατοικούν τα πεδία των δυνάμεων. Το Κενό της μοντέρνας φυσικής είναι πιο Ον από το Κενό του Δημόκριτου.

      Πού μπορούμε, λοιπόν, να βρούμε το Μη Ον; Μήπως πριν από τη στιγμή της γέννησης του Σύμπαντος; Δημιουργείται πράγματι το Σύμπαν στη Μεγάλη Έκρηξη από το Τίποτα, εκ του Μηδενός και το Μη Ον δίνει τη θέση του στο Ον; Αν πάρουμε κατά γράμμα όσα μας λέει η σύγχρονη κοσμολογία, η απάντηση είναι Όχι. Γιατί τη στιγμή της γέννησης του Σύμπαντος όλη η Ύλη του και η Ενέργεια είναι συγκεντρωμένα σε μια Μοναδικότητα, ένα μοναδικό σημείο άπειρο σε πυκνότητα. Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κάτι. Υπάρχει η Μοναδικότητα και η Ύλη που είναι συγκεντρωμένη σ’ αυτήν. Η θεωρία λέει ότι ο χώρος και ο χρόνος γεννιούνται μαζί με τη Μεγάλη Έκρηξη. Νεότατες θεωρίες υπονοούν ότι ο χώρος και ο χρόνος είναι και οι ίδιοι κβαντισμένοι, όπως τα υλικά πεδία, ότι υπάρχει ένα ελάχιστο «άτομο» χώρου και χρόνου και ότι αυτά τα ελάχιστα «άτομα» χώρου και χρόνου πριν τη Μεγάλη Έκρηξη είναι ατάκτως ερριμένα. «Τακτοποιούνται» μόνο κατά τη στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης. Έτσι, όμως, αυτό που γεννιέται κατά τη Μεγάλη Έκρηξη δεν είναι ο χώρος και ο χρόνος, αλλά μόνο η ροή του χρόνου και οι τρεις διαστάσεις του χρόνου (ή η αίσθηση ότι ο χωροχρόνος έχει αυτές τις ιδιότητες). Ο χώρος και ο χρόνος προϋπάρχουν ως άμορφη σκόνη στην άμμο, αλλά Υπάρχουν.[i]
           
Πουθενά σε όλα αυτά δεν υπάρχει περιθώριο για το Μη Ον, κάτι που πάντα υποστήριζε ο Παρμενίδης. Και το έσχατο ερώτημα βέβαια είναι γιατί «Να υπάρχει Κάτι» παρά «Να μην υπάρχει Τίποτα»; Η απάντησή του ανήκει στο χώρο της μεταφυσικής.[ii]         




[i] Υπάρχουν ακόμη πιο εξωτικές θεωρήσεις: η θεωρία υπερχορδών και η επέκτασή της, Μ-θεωρία, απαιτούν ενδεκαδιάστατο χωροχρόνο, ο οποίος είναι άπειρος και αιώνιος, και πιθανώς άπειρα σύμπαντα, ένα από τα οποία είναι το δικό μας (Πολυσύμπαν).Οι ιδιότητες  και οι νόμοι αυτών των συμπάντων μπορεί να είναι διαφορετικοί. Τυχαίνει να ζούμε σε ένα σύμπαν με τους κατάλληλους νόμους για την ύπαρξη ζωής (ανθρωπική αρχή). Άλλες θεωρίες προβλέπουν ότι κάθε μαύρη τρύπα στο δικό μας σύμπαν αποτελεί την αφορμή για τη δημιουργία ενός καινούργιου σύμπαντος στο εσωτερικό της, ότι και το δικό μας σύμπαν είναι μια μαύρη τρύπα στο εσωτερικό ενός άλλου σύμπαντος κ.ο.κ. (Smolin). O Penrose έχει αναπτύξει μια άποψη ότι μετά από τρισεκατομμύρια τρισεκατομμύριων χρόνια θα συμβεί η Μεγάλη Αναπήδηση και το σύμπαν θα ξαναρχίσει με μια νέα Μεγάλη Έκρηξη (μια αιώνια επαναλαμβανόμενη διαδικασία). Στη θεωρία του αιώνιου πληθωρισμού δημιουργούνται διαρκώς καινούργιες αυτόνομες φυσαλίδες χωροχρόνου από μικροσκοπικές αναταράξεις του κενού. Μια από αυτές τις φυσαλίδες είναι και το δικό μας σύμπαν.
[ii] Εξίσου γοητευτικό είναι και το ερώτημα «γιατί το Σύμπαν μας ξεκίνησε από μια κατάσταση ελάχιστης εντροπίας». Εντροπία είναι η αύξηση της αταξίας στο Σύμπαν. Σύμφωνα με το δεύτερο νόμο της Θερμοδυναμικής η εντροπία-αταξία του Σύμπαντος διαρκώς αυξάνεται [ένα ακέραιο ποτήρι (τάξη), αν σπάσει (αταξία) είναι στατιστικά απίθανο να επανέλθει από μόνο του στην πρότερη εύτακτη κατάσταση]. Αλλά αυτό σημαίνει ότι κατά τη Μεγάλη Έκρηξη, στο απώτατο παρελθόν, το Σύμπαν ξεκίνησε σε μια ιδανική κατάσταση ελάχιστης εντροπίας, δηλαδή μέγιστης τάξης. Πώς συνέβη και ισχύει αυτό το στατιστικά απίθανο γεγονός; 

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η ετυμολογία της λέξης αριστερός (και το όνομα της Αριάδνης)

Η λέξη ἀριστερός συνδέεται από τους γλωσσολόγους με τη λέξη ἄριστος. Το πρόσφυμα -τερος διατηρεί εδώ την πρωταρχική του αντιθετική σημασία (= αυτός που είναι στα αριστερά σε αντίθεση με αυτόν που είναι στα δεξιά -πβ. δεξιτερός = δεξιός, ὀρέστερος = ο ορεινός σε αντίθεση με τον πεδινό). Η λέξη επομένως σχηματίστηκε προτού το πρόσφυμα αποκτήσει την κυρίως συγκριτική σημασία που έχει στα «ομαλά» συγκριτικά (όπως π.χ. σεμνός, σεμνότερος). Η αρχική σημασία του αριστερός, συνεπώς, ήταν «άριστος». Η τοπική σημασία προήλθε από την μαντική τέχνη ως ευφημισμός: οι οιωνοί που έρχονταν από τα αριστερά θεωρούνταν δυσοίωνοι και η λέξη αριστερός χρησιμοποιήθηκε με ευφημιστικό τρόπο (= «αυτός που έρχεται από την καλή μεριά». Πβ. και την εξίσου ευφημιστική χρήση του επιθέτου εὐώνυμος, «αυτός που έχει καλό όνομα», = αριστερός).  
Με τη σειρά της η λέξη ἄριστος περιέχει το υπερθετικό πρόσφυμα -ιστος και αποτελεί υπερθετικό βαθμό του συγκριτικού ἀρείων (καλύτερος). Στην ίδια ομάδα λέξεων ανήκει και το πρό…