Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Οι τέσσερις θυγατέρες του Κάδμου: Σεμέλη, Ινώ, Αγαύη, Αυτονόη


Σεμέλη
O Κάδμος και η Αρμονία είχαν αποκτήσει τέσσερις θυγατέρες, τη Σεμέλη, την Ινώ, την Αγαύη και την Αυτονόη, κι ένα μοναχογιό, τον Πολύδωρο. Τη Σεμέλη την πόθησε ο Δίας και κατάφερε να σμίξει μαζί της κρυφά από την Ήρα. Η Ήρα όμως που ζήλευε, την εκδικήθηκε, αφού την έπεισε να ζητήσει από τον Δία να φανε­ρωθεί μπροστά της όπως αυτός παρουσιαζόταν μπροστά στην Ήρα. Έτσι, όταν ο Δίας, μη μπο­ρώντας να αθετήσει σχετική υπόσχεσή του στη Σεμέλη, εμφανίστηκε πάνω στο άρμα του με αστραπές, βροντές και κεραυνούς, η άτυχη κοπέλα έχασε τη ζωή της μέσα στις φλόγες. Μόλις που πρόφτασε τότε ο Δίας ν' αρπάξει μέσα από το καμένο σώμα της το πρόωρα γεννημένο παιδί τους, να το ράψει πάνω στον δικό του το μηρό και να το κρατήσει ως την ώρα της κανονι­κής γέννησής του. Έτσι η Σεμέλη έγινε μάνα ενός μεγάλου θεού, του Διόνυσου, που με το κρασί του έφερε στους ανθρώπους τη χαρά και την ξεκούραση από τον αγώνα της ζωής. Όμως οι αδελφές της Σεμέλης, που τη φθονούσαν, διέ­δωσαν πως ο Διόνυσος δεν ήταν παιδί του Δια, αλλά καρπός από κρυφή σχέση της Σεμέλης με κάποιο θνητό, πως η Σεμέλη για να σκεπάσει την παρεκτροπή της, είχε επινοήσει την ιστορία για τον έρωτα του Δία και πως γι' αυτό ο θεός την τιμώρησε με τον κεραυνό του. Τότε ο Διόνυσος έκανε τις αδελφές της μάνας του να τρελαθούν ν αφήσουν το σπιτικό τους, να πάρουν τα βουνό και έτσι να εγκαινιάσουν την οργιαστική λατρεία του στον ελεύθερο φυσικό χώρο, ενώ τη μάνα του την ξανάφερε στη ζωή, τη μετονόμασε από Σεμέλη σε Θυώνη ή Διώνη και την πήρε κοντά του πάνω στον Όλυμπο. Έτσι η Σεμέλη αξιώθηκε να τη λατρεύουν οι άνθρωποι μαζί με το γιο της.

Ινώ
Από τις αδελφές της Σεμέλης η Ινώ πήρε άντρα ένα γιο του Αιόλου, το βασιλιά του Ορχομενού Αθάμαντα, που ήταν ήδη πατέρας του Φρίξου και της Έλλης από τον πρώτο του γάμο με τη Νεφέλη. Με τον Αθάμαντα η Ινώ απέκτησε και δυο δικά της παιδιά, τον Λέαρχο και τον Μελικέρτη. Ακόμα, όπως έλεγαν, είχε αναλάβει με αληθινή στοργή και την ανατροφή του μικρού Διο­νύσου, που είχε αφήσει η πρόωρα χαμένη αδελφή της. Όμως η Ήρα, θέλοντας να εκδικηθεί και τον Δία για την απιστία του και τον Αθάμαντα για την εγκατάλειψη της πρώτης του γυναίκας και την Ινώ, που είχε αναθρέψει το εξώγαμο του Δία - ενώ είχε φερθεί σαν κακή μητριά στον Φρίξο και στην Έλλη -, έβαλε μανία στο μυαλό του Αθά­μαντα και της Ινώς. Έτσι ο Αθάμας, πάνω σε μια κρίση της αρρώστιας του, σκότωοε τον ένα του γιο, τον Λέαρχο, παίρνοντάς τον για ελάφι, ενώ η Ινώ, κατατρομαγμένη, άρπαξε στην αγκαλιά της τον άλλο της γιο, τον Μελικέρτη, και μαζί του πήγε και γκρεμίστηκε από τα βράχια της Μεγαρίδας στη θάλασσα. Με την πτώση τους η Ινώ και ο Μελικέρτης μεταμορφώθηκαν σε καλόγνωμα πνεύματα του πελάγους, σωτήρια για όσους κιν­δυνεύουν στα θαλασσινά ταξίδια. Γι' αυτό οι άνθρωποι λάτρεψαν αυτό τα πνεύματα, αφού άλλαξαν τα ονόματά τους από Ινώ σε Λευκοθέα και από Μελικέρτη σε Παλαίμονα.


Αγαύη
Άλλη αδελφή της Σεμέλης ήταν η Αγαύη. Αυτή πήρε άντρα τον Εχίονα, έναν από τους Σπαρτούς, και γέννησε τον Πενθέα, ο οποίος αξιώθηκε ν ανεβεί στο θρόνο του Κάδμου και να γίνει βασι­λιάς της Θήβας. Επειδή όμως η Αγαύη είχε κακο­λογήσει την αδελφή της για την κρυφή σχέση της με τον Δία και για τον παράνομο καρπό της, ο Διόνυσος την εκδικήθηκε πολύ σκληρά και την ίδια και το γιο της: ξεσήκωσε την Αγαύη και τις άλλες γυναίκες της Θήβας, τις έκανε όργανα της οργιαστικής λατρείας του και πήγε και ο ίδιος στη Θήβα, στον τόπο της μάνας του, για να επιβάλει τη λατρεία αυτή. Τότε ο Πενθέας, που, όπως και άλλοι βασιλιάδες σε άλλους τόπους, θέλησε ν' αντισταθεί στη διάδοση αυτής της νέας λα­τρείας, πρόσταξε να συλλάβουν το θεό και να τον φυλακίσουν. Όμως ο Διόνυσος όχι μόνο βγήκε εύκολα από τη φυλακή του, αλλά και παραπλάνη­σε το βασιλιά, τον οδήγησε έξω από την πόλη, τά­χα για να τον διευκολύνει να κατασκοπεύσει τις εκστατικές τελετουργίες των μαινάδων, και εκεί τον άφησε να πέσει στα χέρια τους. Έτσι οι πι­στές του Διονύσου με πρώτη την Αγαύη διαμέλι­σαν και κατασπάραξαν τον Πενθέα, πιστεύοντας πάνω στην έκστασή τους ότι ήτανε κάποιο αγρίμι. Μάλιστα, η ίδια η Αγαύη μπήκε στη Θήβα θριαμ­βευτικά, κρατώντας στα χέρια της το κεφάλι του γιου της, σαν να επρόκειτο για τρόπαιο από κυνή­γι.

Αυτονόη - Πολύδωρος
Η Αυτονόη παντρεύτηκε τον Αρισταίο κι έτσι έγινε μάνα του Ακταίωνα, του ασύγκριτου κυνη­γού που χάθηκε άδικα από την τιμωρία της Άρτεμης. Μην μπορώντας να αντέξει τον καημό για τον πρόωρο και άδικο χαμό του γιου της, η Αυτονόη άφησε τη Θήβα και πήγε στη Μεγαρίδα, όπου και πέθανε. Σε κατοπινούς καιρούς έδει­χναν εκεί τον τάφο της. Ο αδελφός της ο Πολύ­δωρος, ο μοναχογιός του Κάδμου και της Αρμο­νίας, διαδέχτηκε τον πατέρα του στο θρόνο της Θήβας, όταν ο Κάδμος άφησε το βασίλειό του για να εγκατασταθεί στην Ήπειρο. Έλεγαν πως και ο Πολύδωρος είχε ένα τέλος όμοιο με του Πεν­θέα, γιατί κι αυτός είχε εναντιωθεί στη λατρεία του Διονύσου. Ο Πολύδωρος όμως έμεινε στη μνήμη των ανθρώπων, γιατί, σαν πήρε γυναίκα τη Νυκτηίδα, την κόρη του Νυκτέα από τη γενιά των Σπαρτών, αξιώθηκε να αποκτήσει γιο τον Λάβδακο, που έγινε αρχηγός της μεγάλης θηβαϊκής δυναστείας των Λαβδακιδών.

[ΠΗΓΗ: ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΚΡΙΔΗΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ]

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η ετυμολογία της λέξης αριστερός (και το όνομα της Αριάδνης)

Η λέξη ἀριστερός συνδέεται από τους γλωσσολόγους με τη λέξη ἄριστος. Το πρόσφυμα -τερος διατηρεί εδώ την πρωταρχική του αντιθετική σημασία (= αυτός που είναι στα αριστερά σε αντίθεση με αυτόν που είναι στα δεξιά -πβ. δεξιτερός = δεξιός, ὀρέστερος = ο ορεινός σε αντίθεση με τον πεδινό). Η λέξη επομένως σχηματίστηκε προτού το πρόσφυμα αποκτήσει την κυρίως συγκριτική σημασία που έχει στα «ομαλά» συγκριτικά (όπως π.χ. σεμνός, σεμνότερος). Η αρχική σημασία του αριστερός, συνεπώς, ήταν «άριστος». Η τοπική σημασία προήλθε από την μαντική τέχνη ως ευφημισμός: οι οιωνοί που έρχονταν από τα αριστερά θεωρούνταν δυσοίωνοι και η λέξη αριστερός χρησιμοποιήθηκε με ευφημιστικό τρόπο (= «αυτός που έρχεται από την καλή μεριά». Πβ. και την εξίσου ευφημιστική χρήση του επιθέτου εὐώνυμος, «αυτός που έχει καλό όνομα», = αριστερός).  
Με τη σειρά της η λέξη ἄριστος περιέχει το υπερθετικό πρόσφυμα -ιστος και αποτελεί υπερθετικό βαθμό του συγκριτικού ἀρείων (καλύτερος). Στην ίδια ομάδα λέξεων ανήκει και το πρό…