Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Γιατί οι γερανοί πολεμούν με τους Πυγμαίους


[Αντωνίνος Λιβεράλης, Μεταμορφώσεις 16:]

Την ιστορία αφηγείται ο Βοίος στο δεύτερο βιβλίο της Ορνιθογονίας.
Στους ανθρώπους εκείνους που ονομάζονται Πυγμαίοι γεννήθηκε ένα κορίτσι με το όνομα Οινόη, άμεμπτη στην όψη της, αχάριστη όμως ως προς το  ήθος της και αλαζονική. Δεν έδειχνε καμία φροντίδα για την Άρτεμη και την Ήρα. Παντρεύτηκε κάποιον Νικοδάμαντα, έναν  συνετό και κόσμιο πολίτη, και γέννησε ένα αγόρι, τον Μόψο.  Όλοι οι Πυγμαίοι τής έφεραν με φιλική διάθεση πάρα πολλά δώρα για τη γέννηση του παιδιού της. Η Ήρα, όμως, κατηγορώντας την Οινόη ότι δεν την τιμούσε, την μεταμόρφωσε σε γερανό και της τράβηξε τον αυχένα ώστε να γίνει μακρύς, δημιουργώντας ένα πουλί που πετά ψηλά. Η Ήρα επίσης την έκανε να πολεμά με τους Πυγμαίους. Η Οινόη,  λοιπόν, εξαιτίας του πόθου για το παιδί της, τον Μόψο, πετούσε γύρω γύρω από το σπίτι της και δεν το εγκατέλειπε. Οι Πυγμαίοι, πάλι, πήραν όλοι τα όπλα τους και την καταδίωκαν. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος ακόμη και σήμερα υπάρχει πόλεμος ανάμεσα στους Πυγμαίους και τους γερανούς.

Ιστορεῖ Βοῖος Ὀρνιθογονίας β΄.
Παρὰ τοῖς λεγομένοις ἀνδράσι Πυγμαίοις ἐγένετο παῖς ὄνομα Οἰνόη τὸ εἶδος οὐ μεμπτή͵ ἄχαρις δὲ τὸ ἦθος καὶ ὑπερήφανος. ταύτῃ φροντὶς οὐδεμία ἐγίνετο τῆς Ἀρτέμιδος οὐδὲ ῞Ηρας. γαμηθεῖσα δὲ Νικοδάμαντι, τῶν πολιτῶν ἑνὶ μετρίῳ καὶ ἐπιεικεῖ, ἔτεκε παῖδα Μόψον. καὶ αὐτῇ Πυγμαῖοι πάντες κατὰ φιλοφροσύνην πλεῖστα δῶρα πρὸς τὴν γένεσιν τοῦ παιδὸς ἀπήνεγκαν. ῞Ηρα δὲ μεμφθεῖσα τὴν Οἰνόην͵ ὅτι αὐτὴν οὐκ ἐτίμα͵ γέρανον αὐτὴν ἐποίησε καὶ τὸν αὐχένα μακρὸν εἵλκυσε καὶ ἀπέδειξεν ὑψιπετῆ ὄρνιθα καὶ πόλεμον ἐνέβαλεν αὐτῇ τε καὶ τοῖς Πυγμαίοις. Οἰνόη δὲ διὰ τὸν πόθον τοῦ παιδὸς Μόψου περιεπέτετο τὰ οἰκία καὶ οὐκ ἐξελίμπανε͵ Πυγμαῖοι δὲ καθοπλισάμενοι πάντες ἐδίωκον αὐτήν. καὶ ἐκ τούτου ἔτι καὶ νῦν Πυγμαίοις καὶ γεράνοις πόλεμος ἐνέστηκε.


ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Η δήλωση στην κεφαλίδα αυτής της ιστορίας ότι κάποιος Boίος αφηγήθηκε αυτό το μύθο στο δεύτερο βιβλίο της Ορνιθογονίας του μπορεί να θεωρηθεί ότι υπονοεί πως ο Αντωνίνος Λιβεράλης ακολουθούσε από κοντά αυτή την υποτιθέμενη πηγή. Ωστόσο ένας άλλος συγγραφέας, ο Αθήναιος, στους Δειπνοσοφιστές του 9.393E-F, αφηγείται την ίδια ιστορία πολύ διαφορετικά. Εκεί η γυναίκα ονομάζεται Γεράνα από τη λέξη γέρανος, δηλαδή γερανός. Ο Αθήναιος υπονοεί ότι ο συγγραφέας της Ορνιθογονίας μπορεί να μην ήταν άντρας, αλλά γυναίκα με το όνομα Βοιώ και παραπέμπει στον Φιλόχορο γι’ αυτή την πληροφορία. Σύμφωνα με τον Αθήναιο ο κύκνος μεταμορφώθηκε σε πουλί από τον Άρη και όταν έφτασε στον ποταμό Σύβαρη της Σικελίας συνδέθηκε με έναν γερανό. Αυτός ο γερανός ήταν κάποτε μια σπουδαία γυναίκα στους Πυγμαίους, η οποία δεχόταν τιμές από τους πολίτες σαν να ήταν θεά, με αποτέλεσμα να συμπεριφέρεται απέναντι στους πραγματικούς θεούς με περιφρόνηση, ιδιαίτερα απέναντι στην Ήρα και την Άρτεμη. Έτσι η Ήρα θύμωσε και τη μεταμόρφωσε σε πουλί, άσχημο στη μορφή και μισητό από τους Πυγμαίους, οι οποίοι προηγουμένως την τιμούσαν πάρα πολύ. Επίσης γέννησε με τον Νικοδάμαντα μια χερσαία χελώνα. Τέλος ο Αθήναιος επισημαίνει ότι ο συγγραφέας αυτών των στίχων γενικά θεωρούσε ότι όλα τα πουλιά υπήρξαν κάποτε άνθρωποι. Όπως είναι φανερό από τα παραπάνω, ελάχιστα είναι τα κοινά στοιχεία που συνδέουν την αφήγηση του Αντωνίνου με την αφήγηση του Αθήναιου, μολονότι και οι δύο υποτίθεται ότι αντλούν από την ίδια πηγή. Από την άλλη ο Αιλιανός 15.29 ισχυρίζεται ότι αυτή η γυναίκα υπήρξε βασίλισσα των Πυγμαίων, οι οποίοι την τιμούσαν με θεϊκό τρόπο. Περιφρονούσε τέσσερις θεότητες, την Ήρα, την Αθήνα, την Άρτεμη και την Αφροδίτη και έλεγε ότι καμία δεν ήταν ισάξια με αυτήν στην ομορφιά. Η Ήρα τη μετέτρεψε στο ασχημότερο είδος πουλιού και τώρα είναι γερανός και πολεμά διαρκώς με τους Πυγμαίους, θυμωμένη επειδή οι τελευταίοι της έκαναν κακό με το να την τιμούν τόσο πολύ.

Ωστόσο ίσως υπάρχει ένας τρόπος να συνδυάσουμε σε κάποιο βαθμό αυτές τις τρεις διαφορετικές εκδοχές. Είναι φανερό ότι ο Αθήναιος εκθέτει μια μεγαλύτερη σε έκταση ιστορία, ενώ ο  Αντωνίνος έχει αφαιρέσει στοιχεία από αυτήν και την έχει συντομεύσει. Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι η ηρωίδα του μύθου, όποιο και αν ήταν το όνομά της, ήταν βασίλισσα των Πυγμαίων, όπως υποστηρίζει ο  Αιλιανός, και ότι δεχόταν τιμές που ήταν σχεδόν θεϊκές, όπως συνέβαινε και με τους βασιλιάδες των Αιγυπτίων. Ίσως  μάλιστα  να ισχυριζόταν αλαζονικά ότι ήταν ανώτερη και ομορφότερη από τις θεές, γεγονός που οδήγησε στην τιμωρία της. Όσον αφορά το υποτιθέμενο γεγονός που καταγράφει ο Αθήναιος, ότι η ηρωίδα γέννησε μια χερσαία χελώνα από την ένωσή της με τον Νικοδάμαντα, μπορούμε να υποθέσουμε ότι και εδώ κρύβεται μία ιστορία μεταμόρφωσης: ο Μόψος, ο γιος της Οινόης και του Νικοδάμαντα που αναφέρει ο Αντωνίνος, μπορεί να μεταμορφωνόταν στην πορεία της ιστορίας σε χελώνα, γεγονός που θα εξηγούσε την αινιγματική αναφορά του Αθήναιου. Εξάλλου είναι φανερό ότι ο Αθήναιος κατέγραφε ταυτόχρονα ακόμη μία ιστορία μεταμόρφωσης, αυτή του ήρωα Κύκνου στο ομώνυμο πουλί. Συνεπώς το  πλήρες σχήμα που προκύπτει είναι ότι η ιστορία που κρύβεται πίσω από τις αφηγήσεις των τριών συγγραφέων περιλάμβανε τρεις διαφορετικές μεταμορφώσεις, συνδεμένες ίσως τεχνητά μεταξύ τους, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία των γερανών, των κύκνων και της χελώνας. Δεν είναι απαραίτητο  και οι τρεις μεταμορφώσεις να  αναφέρονταν από την ίδια αρχική πηγή, αλλά μπορεί να προέρχονται από διαφορετικές παραδόσεις. Αυτό είναι σχεδόν βέβαιο για την περίπτωση της χελώνας, αφού είναι απίθανο να περιλαμβανόταν στην Ορνιθογονία του Βοίου, η οποία αφορούσε μόνο πουλιά. Επίσης η ιστορία του κύκνου που φτάνει στη Σικελία και κάνει παρέα με τον γερανό φαίνεται να αποτελεί μια άτεχνη σύνδεση διαφορετικών μύθων.

Πυγμαίοι. Οι Έλληνες από την εποχή ήδη του Ομήρου είχαν εντυπωσιαστεί ιδιαίτερα από αυτόν τον λαό, ο οποίος κατοικούσε στην Αφρική, στην περιοχή του ισημερινού. Πραγματικά, οι μικροσκοπικοί κάτοικοι αυτής της περιοχής έχουν καταγραφεί στα νεότερα χρόνια ως κυνηγοί γερανών. Μολονότι οι Έλληνες πίστευαν ότι οι Πυγμαίοι υπήρχαν και σε άλλες περιοχές, όπως η Σκυθία ή η Ινδία, φαίνεται ότι τη γνώση τους για τους Πυγμαίους την έλαβαν από τους Αιγυπτίους. Η λέξη Πυγμαίοι συνδέεται με τη λέξη πυγμή, τη γροθιά. Προφανώς οι Έλληνες θεωρούσαν ότι τόσο ήταν το ύψος τους. Σκηνές μάχης ανάμεσα στους Πυγμαίους και τους γερανούς είναι πολύ συνηθισμένες στην ελληνική τέχνη, στα αγγεία, στις τοιχογραφίες, στα μωσαϊκά, ενώ εμφανίζονται συχνά και στην ποίηση.

Το όνομα της Οινόης συνδέεται φυσικά με το κρασί. Δεν πρέπει να συγχέουμε την ηρωίδα αυτής της ιστορίας με τη νύμφη που μεγάλωσε τον Πάνα ή σύμφωνα με άλλες εκδοχές τον ίδιο τον Δία στην Αρκαδία.

Η Άρτεμις και η Ήρα είναι θεότητες, οι οποίες πολύ συχνά αποδεικνύονται σκληρές απέναντι σε όσους τις προσβάλλουν. Στις Μεταμορφώσεις του Οβιδίου 6.90-93 η Αθηνά Παλλάδα υφαίνει έναν τάπητα, ο οποίος στη μία του γωνία εικονίζει την Ήρα να νικά μια γυναίκα των Πυγμαίων και να τη μεταμορφώνει σε γερανό, ο οποίος στη συνέχεια πολεμά τον ίδιο του το λαό

Ο Μόψος που αναφέρεται σ’ αυτή την ιστορία δεν φαίνεται να σχετίζεται με τον ομώνυμο μάντη, ο οποίος νίκησε σε αγώνα μαντικής τον Κάλχα.

Στην Ιλιάδα ο ήχος της επίθεσης των Τρώων παρομοιάζεται με την πτήση των γερανών που φέρνουν σφαγή και καταστροφή στους Πυγμαίους. Ο Πλίνιος ΗΝ 7.2.26 ισχυρίζεται ότι οι Πυγμαίοι πηγαίνουν κάθε χρόνο στην ακρογιαλιά για να καταβροχθίσουν τα αυγά των γερανών και τα μικρά τους, ώστε να περιορίσουν τον αριθμό των γερανών που αποτελούν δυνητικά τους εχθρούς τους.



Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η ετυμολογία της λέξης αριστερός (και το όνομα της Αριάδνης)

Η λέξη ἀριστερός συνδέεται από τους γλωσσολόγους με τη λέξη ἄριστος. Το πρόσφυμα -τερος διατηρεί εδώ την πρωταρχική του αντιθετική σημασία (= αυτός που είναι στα αριστερά σε αντίθεση με αυτόν που είναι στα δεξιά -πβ. δεξιτερός = δεξιός, ὀρέστερος = ο ορεινός σε αντίθεση με τον πεδινό). Η λέξη επομένως σχηματίστηκε προτού το πρόσφυμα αποκτήσει την κυρίως συγκριτική σημασία που έχει στα «ομαλά» συγκριτικά (όπως π.χ. σεμνός, σεμνότερος). Η αρχική σημασία του αριστερός, συνεπώς, ήταν «άριστος». Η τοπική σημασία προήλθε από την μαντική τέχνη ως ευφημισμός: οι οιωνοί που έρχονταν από τα αριστερά θεωρούνταν δυσοίωνοι και η λέξη αριστερός χρησιμοποιήθηκε με ευφημιστικό τρόπο (= «αυτός που έρχεται από την καλή μεριά». Πβ. και την εξίσου ευφημιστική χρήση του επιθέτου εὐώνυμος, «αυτός που έχει καλό όνομα», = αριστερός).  
Με τη σειρά της η λέξη ἄριστος περιέχει το υπερθετικό πρόσφυμα -ιστος και αποτελεί υπερθετικό βαθμό του συγκριτικού ἀρείων (καλύτερος). Στην ίδια ομάδα λέξεων ανήκει και το πρό…