Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

O Κάνωβος, ο κυβερνήτης του Μενέλαου


(Από τη Βιβλιοθήκη του Φωτίου)

Η όγδοη ιστορία του Κόνωνα αφηγείται τα σχετικά με τον Πρωτέα, τον Αιγύπτιο μάντη, του οποίου η θυγατέρα, η Θεονόη, ερωτεύτηκε χωρίς επιτυχία τον Κάνωβο. Αυτός ήταν ο κυβερνήτης του πλοίου του Μενέλαου της Τροίας. Όταν ο Μενέλαος και η Ελένη ήταν έτοιμοι να αναχωρήσουν από την Αίγυπτο και το πλοίο τους ήταν αραγμένο κοντά στη στεριά, ο όμορφος και νεαρός Κάνωβος δαγκώθηκε από μια οχιά. Το πόδι του σάπισε και μετά από λίγο καιρό πέθανε. Ο Μενέλαος και η Ελένη τον έθαψαν στην Αίγυπτο, στο σημείο όπου τώρα υπάρχει πόλη με το όνομά του. Επίσης το τελευταίο από τα στόμια του Νείλου, ο Κάνωβος ή Κανωβικό στόμιο, έλκει την ονομασία του από τον κυβερνήτη (του Μενέλαου).

            Πολλές διαφορετικές ελληνικές, αλλά και αιγυπτιακές παραδόσεις,  συμπλέκονται σ’ αυτό το χωριό του Κόνωνα που παραδίδει ο Φώτιος. Δυστυχώς δεν απαντά στην υπάρχουσα παράδοση μια ολοκληρωμένη ιστορία  του Κανώβου, γνωρίζουμε ωστόσο ότι ο ελληνιστικός ποιητής Απολλώνιος ο Ρόδιος είχε γράψει ένα έργο με τον τίτλο Κάνωβος,  το οποίο μπορεί να αποτέλεσε το πρότυπο πάνω στο οποίο στηρίχτηκε ο Κόνωνας και άλλες μεταγενέστερες πηγές. Δυστυχώς το βιβλίο του Απολλωνίου δεν σώζεται. Από την άλλη η ιστορία του Μενελάου και της Ελένης στην Αίγυπτο είναι αρχαιότερη από τον Απολλώνιο και φτάνει πίσω στον Στησίχορο και τον Ευριπίδη με την περίφημη τραγωδία του Ελένη. Γνωρίζουμε ότι ο Μενέλαος, μετά την αναχώρησή του από την Τροία, πήρε μαζί του και την Ελένη, ή τουλάχιστον το φάντασμα της, και παρασύρθηκε από μια καταιγίδα ως την Αίγυπτο. Εκεί η θυγατέρα του Πρωτέα, η Θεονόη, η οποία ονομαζόταν επίσης Ειδοθέα ή Ειδώ, βοήθησε τον Μενέλαο να αποδράσει από την Αίγυπτο. Τόσο η Θεονόη όσο και ο Κάνωβος αναφέρονται σε σχέση με τον Μενέλαο, σε καμιά όμως άλλη ιστορία δεν λέγεται ότι η Θεονόη ήταν ερωτευμένη με τον κυβερνήτη του τρωικού ήρωα. Η φράση της περίληψης ότι ο Μενέλαος και η Ελένη ήταν έτοιμοι να αναχωρήσουν, αλλά ταυτόχρονα ήταν προσορμισμένοι στην ακτή, έχει νόημα μονάχα εάν αποτελεί σύνοψη της ιστορίας ότι η αναχώρηση του Μενέλαου από την Αίγυπτο καθυστέρησε εξαιτίας μιας νηνεμίας και ότι ο Μενέλαος κατόρθωσε να επιτύχει ευνοϊκό καιρό, μόνο αφού μπόρεσε να συλλάβει τον πατέρα της Θεονόης Πρωτέα, ο οποίος με τη σειρά του έδωσε οδηγίες στον ήρωα για το τι να κάνει. Η σύλληψη του Πρωτέα από τον Μενέλαο έγινε χάρη στη βοήθεια της ίδιας της Θεονόης. Ορισμένοι συγγραφείς αναφέρουν ότι ο τάφος και το μνημείο του Κανώβου βρισκόταν σ’ ένα ομώνυμο νησί. Αυτή η πληροφορία προσομοιάζει με την ιστορία του θανάτου του Φάρου, ο οποίος ήταν ένας ναυτικός από την Καρία που λεγόταν ότι είχε σώσει την Ελένη από τον Πάρη, όταν ο τελευταίος έφτασε στην Καρία μαζί της. Ο Φάρος στη συνέχεια προσπάθησε να επιστρέψει την Ελένη στο σπίτι της, αλλά στην πορεία κατέληξε στην Αίγυπτο, όπου τον δάγκωσε ένα φίδι και πέθανε. Η Ελένη τον έθαψε με τιμές και ονόμασε το νησί Φάρο από το όνομα του ναύτη.

Ο Κάνωβος ή Κάνωπος φαίνεται ότι είχε διασυνδέσεις με την αιγυπτιακή θρησκεία.  Ένα λατρευτικό αντικείμενο που χρησιμοποιούνταν στην αιγυπτιακή θρησκεία ήταν ένα μεγάλο στρογγυλό αγγείο με τρύπες, οι οποίες ήταν φραγμένες με κερί. Το γέμιζαν με νερό που στη συνέχεια έτρεχε από τις τρύπες, όταν το κερί έλιωνε από τη ζέστη του ήλιου. Το αγγείο επιστεφόταν από παράσταση ανθρώπινης κεφαλής που λεγόταν ότι ήταν παρμένη από άγαλμα του Κανώβου, του κυβερνήτη του Μενέλαου. Αλλού γίνεται λόγος για μία λατρεία του Κανώβου και της συζύγου του που ήταν θαμμένοι κοντά στην Αλεξάνδρεια. Ο Πλούταρχος θεωρεί τον Κάνωβο ως κυβερνήτη του πλοίου του Όσιρη.

Ο πρώτος κυβερνήτης του Μενέλαου ονομαζόταν Φρόντις και πέθανε στο ακρωτήριο Σούνιο, όπου και τον έθαψε ο Μενέλαος. Ορισμένες πηγές λένε ότι μετά τον αντικατέστησε ο  Κίναδος, του οποίου ο τύμβος βρισκόταν στη Λακωνία. Μόνο μετά ανέλαβε ως κυβερνήτης ο Κάνωβος. Ο Ερατοσθένης στους  Καταστερισμούς  αναφέρεται σ’ ένα άστρο με το όνομα Κάνωβος, αλλά εκεί ο Κάνωβος είναι κυβερνήτης της Αργούς, του πλοίου των Αργοναυτών. Σύμφωνα με άλλες παραδόσεις κοντά στον τάφο του Κανώβου υπήρχε ναός του Σάραπη ή του Ποσειδώνα ή εναλλακτικά  μαντείο του Πλούτωνα  στην πόλη της Κανώβου. Το στόμιο του Νείλου που ονομαζόταν Κανωβικό ήταν το πιο  δυτικό στόμιο του ποταμού. 

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Thesaurus gemmarum antiquarum astriferarum (Θησαύρισμα Αρχαίων Αστροφόρων Λίθων-200 εικόνες), Florentiae 1750

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 1, Roma 1767

MUSEUM CORTONENSE, ROMA 1750

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

MUSEUM FLORENTINUM, 1734, 80 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΛΥΠΤΩΝ

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Primus, Roma 1741 (53 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΔΙΑΣΗΜΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ)

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Secundus, Roma 1741 (50 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΡΩΜΑΙΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ)

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

Ετυμολογική διερεύνηση του ονόματος της θεάς Αρτέμιδος

Κατά τη διερεύνηση του χαρακτήρα μιας τόσο πολυσήμαντης και πολυεπίπεδης θεότητας, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη αρχικά η εξέταση του ονόματός της, καθώς στο παρελθόν ήταν διαδεδομένη η αντίληψη ότι η φύση και ο χαρακτήρας ενός προσώπου, το ‘σημαινόμενο’, καθρεφτίζεται στο όνομά του, το ‘σημαίνον’. Επομένως οι διάφορες ετυμολογικές προσεγγίσεις του ονόματός της στην αρχαία, αλλά και στη σύγχρονη εποχή, δεν μπορεί παρά να είναι αποκαλυπτικές για τη φύση της θεάς, όπως αυτή έγινε αντιληπτή τόσο από τους αρχαίους, όσο και από τους σύγχρονους μελετητές. Στο όνομα λοιπόν Ἄρτεμις ή στη δωρική του μορφή Ἄρταμις εχει αναγνωριστεί η λέξη ἄρταμος δηλαδή ‘σφαγέας’, ετυμολογία που συνδέεται άμεσα με τη βίαιη φύση της θεάς και φυσικά τη στενή της σχέση με το θάνατο. Άλλοι πιστεύουν ότι προέρχεται από τη λέξη ἀρτεμής, η οποία σημαίνει ‘ήρεμος, ήσυχος, ακίνητος’, ως εξής: π τορτεμ ποιεν· λγεται γρ θες ναιρετικ τν γυναικν·… π τορτεμς παρωνμως ρτεμις, τουτστιν γις κανεπληπτος …