Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μια διαφορετική μοίρα για τον Πρωτεσίλαο



Η δέκατη τρίτη ιστορία του Κόνωνος αφηγείται τα σχετικά με την Αιθίλλα, η οποία ήταν θυγατέρα του Λαομέδοντα και αδελφή του Πριάμου. Αυτήν μαζί με άλλες γυναίκες ο Πρωτεσίλαος την πήρε αιχμάλωτη από την Τροία με τα πλοία. Μετά από πολλές θύελλες μόλις που κατάφεραν να  αγκυροβολήσουν μεταξύ Μένδης  και Σκιώνης. Καθώς οι άνδρες του Πρωτεσίλαου στο σύνολό τους ανέβηκαν πάνω από τον αιγιαλό, προς το εσωτερικό της περιοχής, με σκοπό να βρουν νερό, η Αιθίλλα συζήτησε μαζί με τις άλλες αιχμάλωτες γυναίκες και άλλα πολλά, αλλά και ότι αν έφταναν μαζί με τους Έλληνες στην Ελλάδα, οι συμφορές της Τροίας θα τους φαίνονταν χρυσάφι.  Έτσι τις έπεισε να κάψουν τα πλοία.  Οι Έλληνες αναγκάστηκαν να μείνουν μαζί τους σ’ εκείνη την περιοχή και έχτισαν μια πόλη, την Σκιώνη, και κατοίκησαν εκεί μαζί με τις γυναίκες.
[Από τη Βιβλιοθήκη του Φωτίου]

Ό,τι είναι ουσιαστικά η ίδια ιστορία, η οποία τοποθετείται εδώ στην χερσόνησο της Παλλήνης στη Χαλκιδική, σε διαφορετικές παραλλαγές και σε διαφορετικές τοποθεσίες αποτελεί τον αιτιολογικό μύθο για την ίδρυση αρκετών πόλεων στη λεκάνη της Μεσογείου. Σε κάθε περίπτωση οι γυναίκες είναι  Τρωαδίτισσες, αλλά τα κίνητρά τους μπορεί να ποικίλλουν από παραλλαγή σε παραλλαγή. Ορισμένες φορές λέγεται ότι συνοδεύουν Τρώες φυγάδες, οι οποίοι διασώθηκαν από την καταστροφή, και ότι καίνε τα πλοία, επειδή βαρέθηκαν να ταξιδεύουν. Όταν τις οδηγούν στο ταξίδι Έλληνες που τις πήραν ως δούλες  ή ερωμένες  αναφέρεται συνήθως ότι φοβούνται ιδιαίτερα να φτάσουν στην Ελλάδα, επειδή θα έχουν να αντιμετωπίσουν τις Ελληνίδες συζύγους ως αφέντρες. Στη συγκεκριμένη ιστορία η αρχαιότερη πηγή μας για την ίδρυση της Σκιώνης είναι ο Θουκυδίδης, ο οποίος μας αναφέρει ότι η πόλη ιδρύθηκε από Πελοποννήσιους Έλληνες που επέστρεφαν από την Τροία. Δεν αναφέρει την ιστορία με τις γυναίκες και την καύση των πλοίων, ωστόσο είναι λογικό να υποθέσουμε ότι αποτελούσαν ήδη μέρος της παράδοσης της ίδρυσης της πόλης, αφού η Σκιώνη καταστράφηκε ολοκληρωτικά το 421 π.Χ. Το όνομα της Αιθίλλας φαίνεται ότι έχει πλαστεί για να παραπέμπει στο ρήμα αἴθω  που σημαίνει «καίω». Ο Πολύαινος 7.47 την αποκαλεί Αιθία. Η Αιθίλλα μαζί με δύο άλλες αδελφές της αναφέρονται από την επιτομή του Απολλοδώρου  6.15 c σε σχέση με το κάψιμο πλοίων στον ποταμό Ναύαιθο (< ναῦς + αἴθω). Είναι φανερό ότι η ιστορία του Πρωτεσίλαου στον Κόνωνα  διαφέρει πολύ από την γνωστή ομηρική παράδοση ότι ο Πρωτεσίλαος ήταν ο πρώτος Έλληνας που σκοτώθηκε στην Τροία. Ωστόσο την ιστορία του Κόνωνος την επιβεβαιώνουν νομίσματα που ανακαλύφθηκαν στην πόλη της Σκιώνης και φέρουν την εικόνα του ήρωα καθώς και το όνομά του στη μία πλευρά, ενώ στην άλλη εικονίζουν την  πλώρη ενός καραβιού και έχουν τη γραφή ΣΚΙΟ.  Χρονολογούνται γύρω στο 480.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Thesaurus gemmarum antiquarum astriferarum (Θησαύρισμα Αρχαίων Αστροφόρων Λίθων-200 εικόνες), Florentiae 1750

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 1, Roma 1767

MUSEUM CORTONENSE, ROMA 1750

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

MUSEUM FLORENTINUM, 1734, 80 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΛΥΠΤΩΝ

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Primus, Roma 1741 (53 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΔΙΑΣΗΜΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ)

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Secundus, Roma 1741 (50 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΡΩΜΑΙΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ)

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

Ετυμολογική διερεύνηση του ονόματος της θεάς Αρτέμιδος

Κατά τη διερεύνηση του χαρακτήρα μιας τόσο πολυσήμαντης και πολυεπίπεδης θεότητας, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη αρχικά η εξέταση του ονόματός της, καθώς στο παρελθόν ήταν διαδεδομένη η αντίληψη ότι η φύση και ο χαρακτήρας ενός προσώπου, το ‘σημαινόμενο’, καθρεφτίζεται στο όνομά του, το ‘σημαίνον’. Επομένως οι διάφορες ετυμολογικές προσεγγίσεις του ονόματός της στην αρχαία, αλλά και στη σύγχρονη εποχή, δεν μπορεί παρά να είναι αποκαλυπτικές για τη φύση της θεάς, όπως αυτή έγινε αντιληπτή τόσο από τους αρχαίους, όσο και από τους σύγχρονους μελετητές. Στο όνομα λοιπόν Ἄρτεμις ή στη δωρική του μορφή Ἄρταμις εχει αναγνωριστεί η λέξη ἄρταμος δηλαδή ‘σφαγέας’, ετυμολογία που συνδέεται άμεσα με τη βίαιη φύση της θεάς και φυσικά τη στενή της σχέση με το θάνατο. Άλλοι πιστεύουν ότι προέρχεται από τη λέξη ἀρτεμής, η οποία σημαίνει ‘ήρεμος, ήσυχος, ακίνητος’, ως εξής: π τορτεμ ποιεν· λγεται γρ θες ναιρετικ τν γυναικν·… π τορτεμς παρωνμως ρτεμις, τουτστιν γις κανεπληπτος …