Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Οι κόρες του Ωρίωνα και η δημιουργία των κομητών


Ο Ωρίων, ο γιος του Υριέως, είχε στη Βοιωτία θυγατέρες την Μητιόχη και την Μενίππη. Αυτές, όταν η Άρτεμη εξαφάνισε τον Ωρίωνα από τους ανθρώπους, μεγάλωναν με τη μητέρα τους. Η Αθηνά τους δίδασκε πώς να υφαίνουν τον αργαλειό, ενώ η Αφροδίτη τους έδωσε ομορφιά.  
Όταν μία μεταδοτική αρρώστια διαδόθηκε σε ολόκληρη την Αονία και πέθαιναν πολλοί άνθρωποι, οι κάτοικοι έστειλαν απεσταλμένους στον Γορτύνιο Απόλλωνα. Ο θεός τούς είπε να εξευμενίσουν τους δύο θεούς του Κάτω Κόσμου.  Είπε επίσης ότι οι θεοί θα πάψουν την οργή τους, εάν θυσιάζονταν σ’ αυτούς τους δύο με τη θέλησή τους δύο παρθένες.
Καμία από τις κοπέλες της πόλης δεν υπάκουσε στις οδηγίες του μαντείου,  έως ότου  μία δούλα μετέφερε  τον χρησμό στις θυγατέρες του Ωρίωνα. Εκείνες μόλις το πληροφορήθηκαν αυτό πλάι στον αργαλειό τους, δέχτηκαν να πεθάνουν για χάρη των συμπολιτών τους, προτού η επιδημία τις βρει και τις ίδιες και τις αφανίσει. Αφού επικαλέστηκαν λοιπόν δυνατά τρεις φορές τους χθόνιους θεούς, λέγοντας ότι γίνονται εκούσια θύματα, χτύπησαν τον εαυτό τους με τη σαΐτα του αργαλειού στο μέρος της κλείδας και άνοιξαν την καρωτίδα τους.
Και οι δυο τους έπεσαν κάτω στη γη. Ωστόσο η Περσεφόνη και ο Άδης τις λυπήθηκαν και εξαφάνισαν τα σώματα των παρθένων, ανεβάζοντάς τες από τη γη στα ψηλά, ως αστέρια. Όταν ξαναφάνηκαν, είχαν ανέβει πια στον ουρανό και οι άνθρωποι τις ονόμασαν κομήτες. Όλοι οι Άονες ίδρυσαν στον Ορχομενό της Βοιωτίας ιερό αφιερωμένο επίσημα σε τούτες τις κοπέλες. Κάθε χρόνο κορίτσια και αγόρια φέρνουν σε αυτές γλυκίσματα ως θυσία. Οι Άονες μέχρι και σήμερα τις αποκαλούν Κορωνίδες παρθένους.
[Αντωνίνος Λιβεράλης 25]

Σχολιασμός: αυτή η ιστορία για τις δύο κοπέλες, οι οποίες θυσιάζουν τον εαυτό τους προκειμένου να σώσουν την κοινότητά τους, απαντά ξανά στις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου, στο δέκατο τρίτο βιβλίο.  Εκεί ο βασιλιάς Άνιος παρουσιάζει στον Αινεία ένα κύπελλο, στο οποίο απεικονίζεται η Θήβα να υποφέρει και η αυτοθυσία των δύο θυγατέρων του Ωρίωνα. Η μία κόβει το λαιμό της, ενώ η άλλη καρφώνει τον εαυτό της με τη σαΐτα του αργαλειού. Παραδίδονται τα σώματά τους στην πυρά και από τις στάχτες εμφανίζονται δύο νέοι, οι οποίοι ονομάζονται Κόρωνοι. Οι νέοι αυτοί δεν αναφέρονται από τον Αντωνίνο Λιβεράλη, αλλά στο τέλος της ιστορίας οι δύο κοπέλες αποκαλούνται Κορωνίδες. Η παραπομπή στο όνομα της κορώνης, της κουρούνας, είναι φανερή. Φαίνεται ότι εδώ μία ιστορία μεταμόρφωσης σε πουλιά συνδυάζεται με μία ιστορία μεταμόρφωσης σε αστέρια, ενώ κάποιες λεπτομέρειες χάνονται στην πορεία. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιστορία μιας άλλης Κορωνίδας. Πρόκειται για την μητέρα του Ασκληπιού, η οποία ήταν ερωμένη του Απόλλωνα. Όταν μία κουρούνα αποκάλυψε στον Απόλλωνα κάποια απιστία της Κορωνίδας, ο Απόλλων θύμωσε και φρόντισε για την εξόντωσή της. Αργότερα μετάνιωσε και στο θυμό του μετέτρεψε την κουρούνα, που ως τότε ήταν άσπρη, σε μαύρη.  Όταν το σώμα της Κορωνίδας ήταν πάνω στην πυρά, ο Απόλλων αφαίρεσε από την κοιλιά της το έμβρυο, που επρόκειτο αργότερα να γίνει ο διάσημος θεραπευτής Ασκληπιός.

Άλλες λεπτομέρειες:  ο Ωρίων ήταν ένας δυνατός κυνηγός, γεννημένος στην Τανάγρα της Βοιωτίας, ο οποίος προκάλεσε την οργή της Άρτεμης, που τον εξόντωσε. Στο τέλος μεταμορφώθηκε στον αστερισμό του Ωρίωνα. Αονία  ήταν το πρώτο όνομα της Βοιωτίας, προτού εγκατασταθούν εκεί οι καθαυτό Βοιωτοί. Η Γόρτυνα βρισκόταν κοντά στη Μεγαλόπολη της Αρκαδίας. Σύμφωνα με τον Διονύσιο, συγγραφέα των Ιξευτικών, ενός βιβλίου για πουλιά, ο όρος ἀστήρ  δήλωνε και ένα είδος καρδερίνας  που είχε έναν κόκκινο κύκλο στο κεφάλι της, ο οποίος έμοιαζε σαν άστρο.


Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Thesaurus gemmarum antiquarum astriferarum (Θησαύρισμα Αρχαίων Αστροφόρων Λίθων-200 εικόνες), Florentiae 1750

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 1, Roma 1767

MUSEUM CORTONENSE, ROMA 1750

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

MUSEUM FLORENTINUM, 1734, 80 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΛΥΠΤΩΝ

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Primus, Roma 1741 (53 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΔΙΑΣΗΜΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ)

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Secundus, Roma 1741 (50 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΡΩΜΑΙΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ)

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

Ετυμολογική διερεύνηση του ονόματος της θεάς Αρτέμιδος

Κατά τη διερεύνηση του χαρακτήρα μιας τόσο πολυσήμαντης και πολυεπίπεδης θεότητας, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη αρχικά η εξέταση του ονόματός της, καθώς στο παρελθόν ήταν διαδεδομένη η αντίληψη ότι η φύση και ο χαρακτήρας ενός προσώπου, το ‘σημαινόμενο’, καθρεφτίζεται στο όνομά του, το ‘σημαίνον’. Επομένως οι διάφορες ετυμολογικές προσεγγίσεις του ονόματός της στην αρχαία, αλλά και στη σύγχρονη εποχή, δεν μπορεί παρά να είναι αποκαλυπτικές για τη φύση της θεάς, όπως αυτή έγινε αντιληπτή τόσο από τους αρχαίους, όσο και από τους σύγχρονους μελετητές. Στο όνομα λοιπόν Ἄρτεμις ή στη δωρική του μορφή Ἄρταμις εχει αναγνωριστεί η λέξη ἄρταμος δηλαδή ‘σφαγέας’, ετυμολογία που συνδέεται άμεσα με τη βίαιη φύση της θεάς και φυσικά τη στενή της σχέση με το θάνατο. Άλλοι πιστεύουν ότι προέρχεται από τη λέξη ἀρτεμής, η οποία σημαίνει ‘ήρεμος, ήσυχος, ακίνητος’, ως εξής: π τορτεμ ποιεν· λγεται γρ θες ναιρετικ τν γυναικν·… π τορτεμς παρωνμως ρτεμις, τουτστιν γις κανεπληπτος …