Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η φύση του γαλαξία και των κομητών κατά την αρχαία ατομική θεωρία


Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προσπάθειες των Ατομικών να ερμηνεύσουν το φως του γαλαξία, τη γαλαξιακή ζώνη. Την απέδωσαν στο φως άστρων που είναι κοντά το ένα στο άλλο και γίνονται ορατά μόνο, όταν η γη παρεμβάλλεται ανάμεσα σ’ αυτά και τον ήλιο:  
(DK 59 A80) Αριστοτ., Μετεωρολογικά 345a25: «Οι οπαδοί του Αναξαγόρα και του Δημόκριτου θεωρούν το γαλαξία ως φως κάποιων άστρων. Γιατί ο ήλιος, όταν περιφέρεται κάτω από τη γη, δεν βλέπει ορισμένα άστρα. Όσα, λοιπόν, άστρα τα βλέπει από παντού, αυτών το φως δε φαίνεται, αφού εμποδίζεται από τις ακτίνες του ήλιου. Όσα, όμως, τα εμποδίζει η γη έτσι, ώστε να μην τα βλέπει ο ήλιος, αυτών το ιδιαίτερο φως είναι ο γαλαξίας».
(DK 68 A91) Αλέξ. ad loc. 37, 23: «Ο Αναξαγόρας και ο Δημόκριτος θεωρούν το γαλαξία ως φως κάποιων άστρων. Γιατί όταν ο ήλιος τη νύχτα πηγαίνει κάτω από τη γη, τότε όσα από τα ευρισκόμενα πάνω από τη γη άστρα τα φωτίζει, αυτών το ιδιαίτερο φως δε γίνεται ορατό, επειδή εμποδίζεται από τις ακτίνες του ήλιου. Όσα, όμως, τα σκοτεινιάζει η σκιά της γης που βρίσκεται μπροστά (απ’ τον ήλιο), με αποτέλεσμα να μην τα καλύπτει η λάμψη του ήλιου, αυτών το ιδιαίτερο φως γίνεται ορατό και αποτελεί το γαλαξία».
Ολυμπιόδωρος ad loc. 67, 32: «Μια τρίτη άποψη είναι αυτή του Αναξαγόρα και του Δημόκριτου. Αυτοί ισχυρίζονται ότι ο γαλαξίας είναι το ιδιαίτερο φως που έχουν τα άστρα, τα οποία δε φωτίζονται από τον ήλιο. Γιατί τα άστρα έχουν, ισχυρίζονται, και δικό τους φως και επίκτητο από τον ήλιο... Δε δέχονται, όμως, όλα τα άστρα το επίκτητο φως. Όσα, λοιπόν, δεν το δέχονται, αυτά δημιουργούν τον κύκλο του γαλαξία».  
(DK 68 A91) Αέτιος 3, 1, 6: «Ο Δημόκριτος θεωρεί πως ο γαλαξίας είναι η από κοινού λάμψη πολλών, μικρών και κοντινών μεταξύ τους άστρων, που φωτίζουν το ένα το άλλο εξαιτίας της πυκνότητάς τους».
Αχιλλέας Τάτιος, Εισαγωγή 24, 17: «Άλλοι ισχυρίζονται ότι ο γαλαξίας σχηματίζεται από πολλά πολύ μικρά και πολύ κοντινά άστρα, τα οποία μας φαίνονται ενωμένα εξαιτίας της απόστασής του ουρανού από τη γη, όπως αν πασπάλιζε κανείς κάτι με λεπτό και πολύ αλάτι».


Οι Ατομικοί απέδιδαν την ύπαρξη των κομητών στο πλησίασμα κάποιων άστρων ή πλανητών μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να συγχέεται το φως τους και να φαίνονται σαν να είναι ένα σώμα:  
Αριστοτ., Μετεωρολογικά 342b27: Ο Αναξαγόρας, λοιπόν, και ο Δημόκριτος ισχυρίζονται ότι οι κομήτες αποτελούν σύμφαση (=σύνοδο) των πλανητών, όταν αυτοί με το να έρθουν ο ένας κοντά στον άλλο φαίνονται σαν να ακουμπούν μεταξύ τους... (343b25) Κι όμως, ο Δημόκριτος ήρθε σε σύγκρουση με την ίδια του την άποψη. Γιατί ισχυρίζεται ότι με τη διάλυση των κομητών έγιναν ορατά κάποια αστέρια».
(DK 68 A92) Αλέξ. ad loc. 26, 11: «Όσον αφορά το θέμα των κομητών ο Αναξαγόρας και ο Δημόκριτος λένε ότι ο λεγόμενος «κομήτης αστέρας» αποτελεί σύμφαση των πλανητών. Αυτοί οι πλανήτες είναι ο Κρόνος, ο Δίας, η Αφροδίτη, ο Άρης και ο Ερμής. Αυτοί, όταν πλησιάσουν μεταξύ τους, δημιουργούν την αίσθηση ότι άπτονται μεταξύ τους και ότι αποτελούν ένα άστρο, το λεγόμενο κομήτη. Γιατί «σύμφαση» αποκαλεί την ψευδαίσθηση που δημιουργούν όλοι οι πλανήτες που πλησίασαν μεταξύ τους ότι αποτελούν έναν».
Φιλόπονος ad loc. 75, 24: «Αυτοί είναι οι πλανήτες που λέγονται Κρόνος, Δίας, Άρης, Ερμής, Αφροδίτη. Γιατί δε συναριθμούσαν τον ήλιο και τη σελήνη... Όταν λοιπόν -ισχυρίζονται- αυτοί οι πλανήτες πλησιάσουν στο ίδιο σημείο και φανούν σαν να αγγίζουν ο ένας τον άλλο (αφού δεν αγγίζονται πραγματικά, μια και δε βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο), τότε δημιουργούν ένα μέγεθος και φτιάχνουν μια σύμφαση, τουτέστι φαίνεται να συνεισφέρουν όλοι μαζί ένα φως. Και νομίζω, βέβαια, ότι αν τους ρωτούσε κανείς για ποιο λόγο ο κομήτης φαίνεται άλλες φορές μεγαλύτερος και άλλες φορές μικρότερος, θα απαντούσαν ότι κάθε φορά που οι θέσεις τους πλησιάζουν περισσότερο, ο κομήτης φαίνεται μικρότερος, ενώ κάθε φορά που στέκονται κάπως χώρια και δεν είναι πολύ κοντά μεταξύ τους, τότε ο κομήτης φαίνεται μεγαλύτερος, ιδιαίτερα όταν τύχει να τους πλησιάσουν και κάποιοι από τους απλανείς αστέρες και να αποτελέσουν μαζί τους μία σύμφαση. Κι αν πάλι αναζητήσουμε την αιτία των κάθε φορά διαφορετικών σχημάτων του κομήτη, θα απαντούσαν ότι ευθύνη γι’ αυτό το φαινόμενο έχουν η διαφορετική μεταξύ των πλανητών θέση και σχέση: άλλοι απ’ αυτούς θα είναι στην ίδια ευθεία, άλλοι πλάγια, άλλοι νοτιότερα ή βορειότερα, ή όπως αλλιώς θα ήταν δυνατόν να σχετίζονται μεταξύ τους ως προς τη θέση ή τη σχέση».
(DK 59 A81) Αέτιος 3, 2, 2: «Ο Δημόκριτος και ο Αναξαγόρας θεωρούν ότι κομήτης είναι η σύνοδος δύο ή και περισσοτέρων αστέρων, όταν συγχέονται οι λάμψεις τους».
Σχόλ. Αράτ. σελ. 545, 20 Maas: «Ο Δημόκριτος και ο Αναξαγόρας λένε ότι οι κομήτες δημιουργούνται με τη σύνοδο δύο πλανητών, όταν πλησιάσουν μεταξύ τους σαν καθρέφτες που αντιλάμπουν ο ένας με τον άλλο».

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…