Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Αρχαίες θεογονίες της Ανατολής (Βαβυλώνιοι, Χετταίοι, Φοίνικες)


Η Θεογονία του Ησιόδου δεν αποτελεί μεμονωμένο παράδειγμα θεογονικής ποίησης στον αρχαίο κόσμο, αφού το ενδιαφέρον για την προέλευση του κόσμου και των θεών και τη διαδοχή των γεγονότων που οδήγησαν στην τωρινή τάξη του κόσμου είναι πανανθρώπινο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον  παρουσιάζουν οι ανάλογες δημιουργίες των λαών της Εγγύς και Μέσης Ανατολής. Από τη Βαβυλώνα λόγου χάρη έχουμε την τύχη να διαθέτουμε ένα ποίημα που αποτελούσε κατά κάποιο τρόπο την επίσημη θεογονία της πόλης, το Enûma Eliš (ο τίτλος του προέρχεται από τις εναρκτήριες λέξεις του ποιήματος και μπορεί να μεταφραστεί ως "όταν εκεί ψηλά"). Δεν ήταν, επομένως, ένα ποίημα που αποσκοπούσε στην ψυχαγωγία, αλλά προοριζόταν για απαγγελία κατά τη γιορτή του νέου έτους στη Βαβυλώνα ως μέρος της τελετουργίας. Το περιεχόμενο του ποιήματος είναι ο πόλεμος μεταξύ των θεών, η εμφάνιση του Μαρδούκ, του πολιούχου θεού της Βαβυλώνας, και η ανάδειξή του σε ηγέτη των θεών, η δημιουργία του κόσμου και η οργάνωσή του. Το μυθολογικό υπόβαθρο του ποιήματος και τα ονόματα των θεών είναι Σουμεριακά. Η γλώσσα όμως στην οποία έχει γραφτεί είναι η Ακκαδική, πρόγονος της Βαβυλωνιακής και της Ασσυριακής. Το ποίημα αποτελείται από 1050 περίπου στίχους από τους οποίους διατηρήθηκαν οι 910. Τα αποσπάσματά του προέρχονται από διάφορες αρχαιολογικές θέσεις και τα αρχαιότερα από αυτά καταγράφηκαν γύρω στα 1000 π.Χ. Εντούτοις, η σύνθεσή του είναι πολύ αρχαιότερη, ίσως από την εποχή της Πρώτης Βαβυλωνιακής Δυναστείας (περ. 1895-1595 π.Χ.).


 Το ποίημα ξεκινά με το πρώτο μυθικό ζεύγος, το οποίο υπήρχε πριν από όλους τους υπόλοιπους θεούς, την Tiâmat και τον Apsû. Η πρώτη αντιπροσωπεύει το θηλυκό νερό της θάλασσας, ο δεύτερος τα γλυκά, αρσενικά νερά. Το ζεύγος αυτό υπάρχει έχοντας ενωμένα και αδιαχώριστα τα νερά του. Μέσα σ' αυτά τα νερά γεννιούνται μια σειρά από θεότητες. Ο θόρυβος και οι κινήσεις αυτών των θεοτήτων προκαλούν ενόχληση στον Apsû και την Tiâmat. Ο πρώτος αποφασίζει να τις καταστρέψει, όμως η Tiâmat αντιτίθεται. Οι νέοι θεοί καταλαβαίνουν τον κίνδυνο και σιωπούν. Ένας απ' αυτούς, ο Ea, προκαλεί στον Apsû έναν μαγικό ύπνο και στη διάρκειά του τον θανατώνει. Με τη σειρά του ο Ea γεννά έναν γιο, τον Μαρδούκ, του οποίου το φοβερό παρουσιαστικό ανησυχεί ορισμένους από τους θεούς. Οι τελευταίοι ζητούν τη βοήθεια της Tiâmat, η οποία δημιουργεί διάφορα τέρατα ως συμμάχους. Τελικά ο Μαρδούκ νικά την Tiâmat και γίνεται βασιλιάς των θεών. Χωρίζει την Tiâmat στα δύο και με το πάνω μέρος δημιουργεί τον ουρανό και με το κάτω τη γη. Δημιουργεί επίσης τις κατοικίες των θεών, τους αστερισμούς και το φεγγάρι, και τον άνθρωπο από το αίμα ενός από τους ηττημένους θεούς. Το ποίημα τελειώνει με έναν κατάλογο πενήντα τελετουργικών ονομάτων του Μαρδούκ.
Πιο κοντά στην Ελλάδα υπήρχε μια ακόμη εκδοχή της δημιουργίας του κόσμου και των θεών, η Χεττιτική. Τα κείμενά της (τα ποιήματα για τον Kumarbi και τον Ullikummi) βρέθηκαν σε σφηνοειδή γραφή στα βασιλικά αρχεία της πρωτεύουσας των Χετταίων, της Hattusas, στο σημερινό Boghazköy της Τουρκίας. Επομένως πρέπει να γράφτηκαν οπωσδήποτε πριν από το τέλος του 13ου αιώνα π.Χ., όταν το παλάτι καταστράφηκε. Οι μύθοι που αφηγούνται είναι στην καταγωγή αρχαιότεροι από τους Χετταίους και προέρχονται από έναν λαό που υπέταξαν οι Χετταίοι, τους Χουρρίτες. Οι Χουρρίτες ήταν ένας λαός της νοτιοανατολικής Μικράς Ασίας που εκτεινόταν μέχρι τη βόρεια Συρία και τη βόρεια Μεσοποταμία. Ο πολιτισμός τους άκμασε τον 16ο και 15ο αιώνα π.Χ. υποτάχτηκαν στους Χεττίτες στα μέσα του 14ου αιώνα, αλλά τους επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό πολιτιστικά.
Το ποίημα για τον Kumarbi αρχίζει με τη βασιλεία του Alalu στους ουρανούς. Ο Alalu όμως ηττάται από τον Anu (τον βαβυλωνιακό θεό του ουρανού) και πέφτει κάτω στη σκοτεινή γη. Ο Anu βασίλεψε για εννέα χρόνια, στο τέλος των οποίων ήρθε σε σύγκρουση με τον Kumarbi. Ο τελευταίος του δάγκωσε τα γεννητικά όργανα και τα κατάπιε. Ο Anu τον προειδοποιεί ότι μαζί με τα όργανά του κατάπιε και τρεις φοβερούς θεούς. Ο Kumarbi σπεύδει αμέσως να ξεράσει όσα κατάπιε. Από τα υλικά που ξέρασε γεννιούνται η θεά Tasmisu και ο ποταμός Τίγρης. Ο τρίτος όμως θεός, ο Teschub, ο θεός του καιρού (επικεφαλής του χουρριτικού και χεττιτικού πανθέου), παραμένει μέσα στον Kumarbi. O τελευταίος καταπίνει ένα είδος πέτρας με την πρόθεση να εξοντώσει τη θεότητα που είχε μέσα του, χωρίς όμως να τα καταφέρει. Ο Teschub τελικά έρχεται στο φως και μετά από μια μάχη με ορισμένους θεούς γίνεται ο βασιλιάς του κόσμου.
Το τραγούδι του Ullikummi αποτελεί ένα είδος συνέχειας στο προηγούμενο ποίημα. Ο Kumarbi σχεδιάζει την ανατροπή του θεού του καιρού. Από την ένωσή του με ένα μεγάλο βράχο γεννιέται το τέρας Ullikummi. Αυτό τρομοκρατεί τους θεούς και απειλεί την τάξη του κόσμου. Τελικά το πόδι του τέρατος κόβεται με τη βοήθεια του χάλκινου οργάνου με το οποίο κάποτε είχε διαχωριστεί η γη από τον ουρανό. Οι θεοί του επιτίθενται και το κατανικούν.
            Ένας λαός με τον οποίο οι Έλληνες είχαν στενές επαφές την εποχή του Ησιόδου ήταν οι Φοίνικες. Κείμενα που ανακαλύφθηκαν στην αρχαία φοινικική πόλη Ugarit, στη βόρεια Συρία, και χρονολογούνται ανάμεσα στα 1400 και 1200 π.Χ., επιβεβαίωσαν σε γενικές γραμμές τους ισχυρισμούς του Ερέννιου Φίλωνα από τη Βύβλο (64-140 μ.Χ.). Ο τελευταίος είχε εκδώσει μια ελληνική μετάφραση της Φοινικικής ιστορίας κάποιου Σαγχουνιάθωνα σε οχτώ ή εννέα τόμους. Ο Σαγχουνιάθων λεγόταν ότι είχε ζήσει πριν από τον Τρωικό πόλεμο και ότι είχε χρησιμοποιήσει ως πηγές για την ιστορία του τα ιερά κείμενα του Τααύτου, που οι Αιγύπτιοι ονόμαζαν Θωθ και οι Έλληνες Ερμή. Τα ιερά αυτά κείμενα φυλάγονταν στους ναούς και ήταν γραμμένα σε ένα είδος γραφής που απαιτούσε ειδική εκμάθηση.
Η ιστορία του Σαγχουνιάθωνα κατά το Φίλωνα άρχιζε με την πρωταρχική ύπαρξη μιας πνοής ομίχλης και σκότους. Μετά από πολύ καιρό αυτή η πνοή γεννά με παρθενογένεση τον Πόθο (Μωτ).  Ο Πόθος-Μωτ είχε μέσα του τα σπέρματα όλης της δημιουργίας. Ακολουθεί η δημιουργία των στοιχείων του κόσμου: ήλιος, άστρα και σελήνη.
Μετά έρχεται μια σειρά από πρώτους ευρετές, οι οποίοι με τις δραστηριότητές τους προάγουν τον πολιτισμό. Στην αρχή βασιλεύει ο Ελιούν ή Ύψιστος. Ο γιος του Επίγειος ή Αυτόχθων, που αργότερα ονομάστηκε Ουρανός, παντρεύεται την αδερφή του Γη και έχοντας διαδεχτεί τον πατέρα του γεννά τέσσερις γιους: τον Ελ (ο οποίος ταυτιζόταν από τους Έλληνες με τον Κρόνο ήδη πριν την εποχή του Φίλωνα), τον Βαίτυλο, τον Δαγών και τον Άτλαντα. Αποκτά παιδιά και από άλλες γυναίκες, γεγονός που κάνει τη Γη να θυμώσει και προκαλεί το χωρισμό του απ' αυτήν. Εντούτοις εξακολουθεί να την βιάζει, όποτε θέλει. Προσπαθεί να καταστρέψει τα παιδιά της, ώσπου ο Κρόνος με τη βοήθεια των συμμάχων του Ελωείμ (=Κρόνιοι), νικά τον Ουρανό και γίνεται βασιλιάς. Ο Κρόνος κυβερνά τυραννικά και ο Ουρανός προσπαθεί να τον ανατρέψει. Τελικά ο Κρόνος του στήνει ενέδρα και τον ευνουχίζει. Στη συνέχεια ο Κρόνος θυσιάζει το γιο του στον Ουρανό, περιτέμνει τον εαυτό του και αναγκάζει τους υποστηρικτές του να κάνουν το ίδιο. Τέλος, παραχωρεί τη διακυβέρνηση διαφόρων πόλεων σε διάφορες προσωπικότητες, ενώ ο Ζευς-Δημαρούς (γιος του Ουρανού), η Αστάρτη και ο Άδωδος ασκούν τη βασιλεία στη χώρα με τη σύμφωνη γνώμη του Κρόνου.
Για καιρό πίστευαν ότι η ιστορία που αφηγείται ο Φίλων ήταν δημιούργημα δικό του με πρότυπο τον Ησίοδο. Εντούτοις σήμερα γίνεται δεκτό ότι στηριζόταν σε κάποιο φοινικικό πρότυπο. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι τα φοινικικά ονόματα που αναφέρει είναι γνήσια, ενώ και οι εναλλακτικές μεταφράσεις με τις οποίες προσπαθεί να τα αποδώσει (π.χ. Επίγειος ή Αυτόχθων) φανερώνουν την προσπάθειά του να αποδώσει με ακρίβεια όσα διάβαζε στην πηγή του. Μολονότι κατά πάσα πιθανότητα αυτή η πηγή ανάγεται στην Ελληνιστική Εποχή και έχει δεχτεί έντονες ελληνικές επιδράσεις, διέσωζε πιθανώς και κάποιους πολύ αρχαίους μύθους. Αυτό φαίνεται και από το γεγονός ότι ο Κρόνος θυσιάζει το γιο του, μια ιστορία που ολοφάνερα αποτελούσε ένα αίτιο για τη γνωστή τελετουργική πρακτική των Φοινίκων. Η γνησιότητα της ιστορίας του Σαγχουνιάθωνα ενισχύεται από τις ομοιότητες που παρουσιάζει με τη Χεττιτική εκδοχή. Τέλος, τα κείμενα που ανακαλύφθηκαν στην Ugarit επιβεβαίωσαν κάποιες από τις ιστορίες του Φίλωνα.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…