Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Πώς πέθανε η Κλεοπάτρα


[Πλούταρχος, Βίος Αντωνίου 71, 74-76]
Η Κλεοπάτρα συγκέντρωνε κάθε είδους θανάσιμα δηλητήρια και δοκίμαζε πόσο ανώδυνο ήταν το καθένα από αυτά, δίνοντάς τα σε φυλακισμένους θανατοποινίτες. Όταν είδε ότι όσα ήταν δραστικά προκαλούσαν άμεσο θάνατο με πόνους, ενώ όσα ήταν ηπιότερα αργούσαν να δράσουν, άρχισε να πειραματίζεται με άγρια ζώα, παρακολουθώντας τους ανθρώπους της να ρίχνουν και ένα διαφορετικό ζώο σε κάθε έναν φυλακισμένο. Αυτό το έκανε καθημερινά. Διαπίστωσε ότι σχεδόν σε κάθε περίπτωση μόνο το δάγκωμα της ασπίδας[1] έφερνε υπνώδη λήθαργο και νάρκη δίχως σπασμούς και βογκητά, προκαλώντας ελαφρύ ιδρώτα στο πρόσωπο, εύκολη συσκότιση και παράλυση των αισθήσεων, καθώς και δυσκολία στην προσπάθεια διέγερσης και ανάκλησής τους, όπως ακριβώς συμβαίνει με αυτούς που κοιμούνται βαθιά…
Ανάμεσα στους φίλους του Ιουλίου Καίσαρα ήταν και ο Κορνήλιος Δολοβέλλας, ένας επιφανής νεαρός. Αυτός ένιωθε έλξη προς την  Κλεοπάτρα και τότε, για να της κάνει τη χάρη που του είχε ζητήσει, της έστειλε κρυφά μήνυμα, με το οποίο της ανακοίνωνε ότι ο ίδιος ο Καίσαρας ετοιμαζόταν να αναχωρήσει δια ξηράς από τη Συρία, ενώ για εκείνη είχε αποφασίσει να την στείλει μαζί με τα παιδιά της στη Ρώμη τρεις μέρες μετά. Εκείνη, μόλις τα πληροφορήθηκε αυτά, πρώτα παρακάλεσε τον Καίσαρα να την αφήσει να προσφέρει χοές στον Αντώνιο. Όταν εκείνος έδωσε τη συγκατάθεσή του, τη μετέφεραν στον τάφο και, πέφτοντας πάνω στο φέρετρο μαζί με τις ακόλουθές της, είπε: «Αγαπημένε μου Αντώνιε, σε έθαψα πρόσφατα με χέρια που ήταν ακόμη ελεύθερα. Τώρα, όμως, σου κάνω σπονδές αιχμάλωτη. Με φρουρούν, για να μην μπορέσω με κοπετούς και θρήνους να κακοποιήσω το υπόδουλο αυτό σώμα μου, το οποίο προσέχουν για το θρίαμβο που θα τελεστεί για την ήττα σου. Μην περιμένεις, λοιπόν, άλλες τιμές ή χοές. Αλλά αυτές θα είναι οι τελευταίες, τώρα που η Κλεοπάτρα θα μεταφερθεί. Γιατί στη ζωή τίποτα δε μας χώρισε. Κινδυνεύουμε, όμως, στο θάνατο να ανταλλάξουμε τόπους: εσύ, ο Ρωμαίος, να είσαι θαμμένος εδώ κι εγώ η δύστυχη στην Ιταλία, καταλαμβάνοντας μόνο τόσο λίγο μέρος από τη χώρα σου. Αλλά αν βέβαια οι εκεί θεοί έχουν κάποια ισχύ και δύναμη -γιατί οι εδώ θεοί μας πρόδωσαν- μην εγκαταλείπεις ζωντανή τη γυναίκα σου, ούτε να επιτρέψεις να γίνω το επίκεντρο του θριάμβου τους σε βάρος σου. Αλλά κρύψε με εδώ μαζί με σένα και θάψε με μαζί σου, γιατί από τις μυριάδες συμφορές μου καμιά δεν είναι τόσο μεγάλη και φοβερή, όσο ο σύντομος τούτος χρόνος, τον οποίο έζησα χωρίς εσένα».


 Αφού θρήνησε με τέτοια λόγια και αφού στεφάνωσε και καταφίλησε το φέρετρο, διέταξε να της ετοιμάσουν το λουτρό. Λούστηκε, κάθισε στο τραπέζι και έφαγε ένα υπέροχο μεσημεριανό, όταν ήρθε κάποιος από την εξοχή φέρνοντας ένα καλάθι. Όταν οι φύλακες ρώτησαν τι μετέφερε, εκείνος, αφού το άνοιξε και παραμέρισε τα φύλλα, τους έδειξε ότι το καλάθι ήταν γεμάτο σύκα.  Οι φρουροί θαύμασαν το κάλλος και το μέγεθος των σύκων, ενώ εκείνος, χαμογελώντας, τους προέτρεψε να πάρουν μερικά. Εκείνοι τον πίστεψαν και του είπαν να περάσει μέσα  Μετά το μεσημεριανό η Κλεοπάτρα πήρε μια πινακίδα γραμμένη και σφραγισμένη και την έστειλε στον Καίσαρα. Αφού έδιωξε όλους τους άλλους εκτός από εκείνες τις δύο ακολούθους της, έκλεισε τις πόρτες. Ο Καίσαρας αποσφράγισε την πινακίδα και όταν διάβασε μέσα ότι η Κλεοπάτρα τον παρακαλούσε με ικεσίες και θρήνους να την θάψει μαζί με τον Αντώνιο, αμέσως κατάλαβε τι είχε συμβεί. Στην αρχή σκέφτηκε να πάει και να βοηθήσει ο ίδιος.  Έπειτα, όμως, έστειλε κάποιους ανθρώπους του, για να εξετάσουν το ζήτημα το ταχύτερο. Αλλά το δράμα είχε εξελιχτεί γρήγορα. Γιατί εκείνοι, αφού έτρεξαν εκεί και έπιασαν τους φρουρούς να μην έχουν αντιληφθεί τίποτε, άνοιξαν τις πόρτες και τη βρήκαν νεκρή και ντυμένη με τρόπο βασιλικό να κείτεται πάνω σε ένα χρυσό κρεβάτι. Από τις ακολούθους της, αυτή που ονομαζόταν Ειράς πέθαινε στα πόδια της Κλεοπάτρας, ενώ η Χάρμιον, η οποία ήδη παραπατούσε και είχε βαρύ κεφάλι, τακτοποιούσε το διάδημα που στόλιζε το κεφάλι της Κλεοπάτρας.  Όταν κάποιος της είπε με οργή «όλα καλά, Χάρμιον;», εκείνη απάντησε: «Πάρα πολύ καλά, βέβαια, και πρέποντα για μια απόγονο τόσων βασιλιάδων». Τίποτε περισσότερο δεν είπε, αλλά έπεσε εκεί που στεκόταν, δίπλα στο κρεβάτι.
Λέγεται ότι το φίδι ασπίδα μεταφέρθηκε μαζί μ’ εκείνα τα σύκα και ήταν καλυμμένο από πάνω με τα φύλλα. Γιατί έτσι είχε διατάξει η Κλεοπάτρα, ώστε το ζώο να επιτεθεί στο κορμί της, χωρίς να το ξέρει ούτε η ίδια. Όταν απομάκρυνε τα σύκα και το είδε, είπε: «Εδώ ήταν, λοιπόν, αυτό;» Έπειτα, γύμνωσε το βραχίονά της και τον έδωσε, για να τον δαγκώσει. Ωστόσο, άλλοι ισχυρίζονται ότι η ασπίδα φυλασσόταν κλεισμένη μέσα σε μια υδρία  και ότι, όταν η Κλεοπάτρα προσπάθησε να ερεθίσει το φίδι με μία χρυσή ρόκα και να το εξαγριώσει, εκείνο όρμησε και προσκολλήθηκε στο βραχίονά της. Κανείς, όμως, δε γνωρίζει την αλήθεια. Γιατί ειπώθηκε ακόμη ότι εκείνη μετέφερε δηλητήριο μέσα σε μία κούφια περόνη, την οποία έκρυβε στα μαλλιά της, παρά το γεγονός ότι καμιά κηλίδα δεν εμφανίστηκε στο σώμα της ούτε κάποια άλλη ένδειξη ότι είχε πάρει δηλητήριο. Ωστόσο, ούτε και το φίδι το είδαν μέσα στο δωμάτιο, μολονότι κάποιοι ισχυρίστηκαν ότι είδαν κάποια ίχνη του πλάι στη θάλασσα, στο σημείο όπου έβλεπε το δωμάτιο και υπήρχαν παράθυρα. Μερικοί, επίσης, λένε ότι είδαν το βραχίονα της Κλεοπάτρας να έχει δύο λεπτά και αμυδρά τσιμπήματα. Αυτούς φαίνεται ότι τους πίστεψε και ο Καίσαρας. Γιατί κατά την τέλεση του θριάμβου του έβαλε να μεταφέρουν ένα είδωλο της ίδιας της Κλεοπάτρας με την ασπίδα προσκολλημένη επάνω της. Αυτά τα γεγονότα, λοιπόν, έτσι λέγεται ότι συνέβησαν.
Ο Καίσαρας, όμως, αν και πικράθηκε για το θάνατο της γυναίκας, εντούτοις θαύμασε την αρχοντιά της και διέταξε να ταφεί το σώμα της μαζί με τον Αντώνιο λαμπρά και βασιλικά. Αλλά και οι υπηρέτριές της, μετά από δική του διαταγή, είχαν μια αξιοπρεπή κηδεία. Η Κλεοπάτρα πέθανε, αφού έζησε τριάντα εννέα χρόνια, για είκοσι δύο από τα οποία ήταν βασίλισσα.



[1] Είδος αιγυπτιακής κόμπρας, φημισμένης για το δίχως πόνο δάγκωμά της (Νίκανδρος, Θηρ. 187-189). Ο Γαληνός 14, 237 μαρτυρεί ως αυτόπτης για την ταχύτητα της επίδρασης του δηλητηρίου της και αναφέρει ότι τη χρησιμοποιούσαν ως μέσο εκτέλεσης καταδίκων στην Αλεξάνδρεια. Ο θάνατος ερχόταν μέσα σε μια ώρα από το δάγκωμα, αλλά δεν ήταν και τόσο ανώδυνος όσο λέει εδώ ο Πλούταρχος. Τα συμπτώματα του δηλητηρίου περιγράφονται από τον Φιλούμενο 16, 3.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817

Η σημασία και η ετυμολογία των ονομάτων Πάτροκλος, Σωκράτης και ορισμένων άλλων

[Επειδή κυκλοφορεί πολύ μια ανάρτηση με ερμηνείες και ετυμολογίες αρχαίων ονομάτων που έχει κατά τη γνώμη μου ανακρίβειες, είπα να δώσω τη δική μου εκδοχή για μερικά από αυτά, στηριγμένος κυρίως στον Chantraine, αλλά και άλλες έγκυρες πηγές]
Διομήδης: το πρώτο συνθετικό από το Ζεύς / Διός και το δεύτερο από το μήδεα = η σκέψη (< μήδομαι =σκέφτομαι, σχεδιάζω). Συνεπώς Διομήδης = η σκέψη, το σχέδιο του Δία.
Λαέρτης: λαός και ἐρέθω =ερεθίζω, διεγείρω, ξεσηκώνω. Πβ. με αντιστροφή στη σειρά των συνθετικών το μυκηναϊκό Ἐρτίλαος.
Λέανδρος: «ο άνδρας του στρατού», δηλαδή ο στρατιώτης. Εδώ λαός = στρατός.
Ορέστης: από το ὄρος και την κατάληξη -της. Δεν είναι σύνθετη λέξη, αλλά παράγωγη. Η λέξη είχε δύο θέματα: ὄροσ- και ὄρεσ-. Το πρώτο θέμα χωρίς κατάληξη έδωσε την ονομαστική ὄρος, το δεύτερο θέμα υπέστη φωνητικές αλλοιώσεις στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. γενική ενικού ὄρεσ-ος> ὄρεhος> ὄρεος> (τοῦ) ὄρους Ο Όμηρος διατηρεί λείψανο τοπικής/οργανικής ὄρεσ-φι (=στα βουνά). Πραγματικό σύνθετο εί…