Η λατρεία του Σείριου στην Κέα και ο αφανισμός των Φλεγυών




Σύμφωνα με τις επικρατέστερες παραδόσεις οι Φλεγύες ήταν λαός με κοιτίδα τη Θεσσαλία και επιχείρησαν κάποτε να συλήσουν το μαντείο των Δελφών, ενώ ο επώνυμος ήρωάς τους Φλεγύας επιχείρησε να πυρπολήσει το ναό του Απόλλωνα. Εγκαταστάθηκαν και στο νησί της Κέας, όπου συνέχισαν την ασεβή περιφρόνησή τους προς τους θεούς, με αποτέλεσμα να τιμωρηθούν από τον Ποσειδώνα και τον Απόλλωνα:

Κεραυνός και αστραπή: η ετυμολογία των λέξεων



Η λέξη κεραυνός προέρχεται από ρίζα κέρα- που σήμαινε «σπάζω, θραύω, καταστρέφω», επομένως κεραυνός = αυτός που σπάει, θραύει, καταστρέφει. Η λέξη προέρχεται από αμάρτυρο ρήμα *κεραύνω (κατά τον τύπο του ἐλαύνω), το οποίο χάθηκε αφού όμως πρώτα έδωσε το ουσιαστικό μας. Στη συνέχεια με βάση το ουσιαστικό σχηματίστηκε νέο ρήμα κεραυνόω/-ῶ. Από την πρωταρχική ρίζα, αλλά με την κατάληξη -ιζω προέρχεται το ρήμα κεραΐζω = αφανίζω, καταστρέφω.

Η τραγική ιστορία του Κλύμενου και της κόρη του Αρπαλύκης


Από τον Παρθένιο τον Νικαέα, Ερωτικά παθήματα 13 (Περί Αρπαλύκης) γνωρίζαμε ότι ο Ευφορίων ο Χαλκιδεύς στον Θράκα του ασχολήθηκε και με την τραγική ιστορία της Αρπαλύκης. Την πληροφορία του Παρθένιου ήρθε να επιβεβαιώσει πάπυρος του 1ου ή 2ου αιώνα μ.Χ., ο οποίος περιλάμβανε σπαράγματα στίχων από τον Θράκα με το θέμα της Αρπαλύκης και συγκεκριμένα από το τέλος του μύθου, δηλαδή τη μεταμόρφωση της Αρπαλύκης και την αυτοκτονία του Κλύμενου.
Ας δούμε πρώτα την τραγική ιστορία της Αρπαλύκης και του πατέρα της, όπως την αφηγείται ο Παρθένιος:

Οι μάντεις Αμφίλοχος και Μόψος και η βασιλεία της Μαλλού


(Σ Λυκ., Αλεξ. 440): Την ίδια εποχή ο Αμφίλοχος, ο γιος του Αμφιάραου, και ο Μόψος, οι μάντεις, έφτασαν στην Κιλικία... Κατόπιν ο Αμφίλοχος, θέλοντας να αναχωρήσει για το Άργος, εμπιστεύτηκε τη βασιλεία του στον Μόψο, προστάζοντάς τον να τη διαφυλάξει για ένα χρόνο. Όταν συμπληρώθηκε ο χρόνος, ο Αμφίλοχος ήρθε, όμως ο Μόψος δεν του παραχωρούσε τη βασιλεία. Εξαιτίας της διαμάχης τους γι' αυτό το ζήτημα σκοτώθηκαν μεταξύ τους. Θάβοντάς τους οι κάτοικοι κατασκεύασαν πύργο μεταξύ των τάφων, ώστε να μην βρίσκονται σε επαφή ούτε μετά το θάνατο. Όπως λέει και ο Ευφορίων :

            Στον Πύραμο[1] τον βουερό, έχτισε[2] πόλη, τη Μαλλό,
            που για χατίρι της μαλώσαν μεταξύ τους οι ανόητοι,
            ο Μόψος κι ο Αμφίλοχος, και δίχως κρίση φιλονίκησαν
            περνώντας o καθένας μοναχός τις πύλες του ανήλεου Άδη.


[1] Ποταμός της Κιλικίας, ο οποίος ονομαζόταν αλλιώς και Λευκόσυρος. Εκβάλλει στη Μεσόγειο δυτικά του κόλπου της Ισσού.
[2] Σύμφωνα με μια παράδοση (βλ. Στέφ. Βυζ., λήμμα Μαλλός), η πόλη Μαλλός ιδρύθηκε από κάποιον Μάλλο, γιο του Απόλλωνα.

Η ΦΡΥΓΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΩΣ Ο ΣΤΕΝΟΤΕΡΟΣ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ



[ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ: Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΘΡΑΚΩΝ
                                 Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΠΑΙΟΝΩΝ]

Ιστορικά η Φρυγία καταλάμβανε το έδαφος μεταξύ του άνω ρου των ποταμών Ρυνδάκου και Μαιάνδρου στα δυτικά και του ποταμού Άλυος και της λίμνης Τάττα στα ανατολικά. Νότια και νοτιοανατολικά γείτονας ήταν η Ασσυρία και η περιοχή της Κιλικίας. Πρωτεύουσα της Φρυγίας έγινε το Γόρδιο και το λατρευτικό κέντρο της ο Πεσσινούς. Η μεγαλύτερη άνθηση του φρυγικού κράτους συνδέθηκε με τον βασιλιά Μίδα, όταν επεκτάθηκε στην Κιλικία, ακόμη και στη Συρία. Το 709 π.Χ. ο Μίδας σύναψε ειρήνη με το βασιλιά των Ασσυρίων Σαργών Β΄ και ξεκίνησε την εκστρατεία του στη Λυδία. Το τέλος της εδαφικής επέκτασης της Φρυγίας προκλήθηκε από την εισβολή των Κιμμερίων από τις στέπες βόρεια του Εύξεινου Πόντου στις αρχές του 7ου αι. π.Χ. Αργότερα η Φρυγία έγινε μέρος της Λυδίας. Από τον 6ο αι. π.Χ. και τα δύο κράτη ελέγχονταν από την Περσία. Από τον 4ο αι. π.Χ. ο Μ. Αλέξανδρος ξεκίνησε τη διαδικασία εξελληνισμού της Φρυγίας. Από τις αρχές του 3ου αι. η Φρυγία καταλαμβάνεται από Κέλτες εισβολείς, τους Γαλάτες. Στο 117 π.Χ. η Φρυγία έγινε μέρος της ρωμαϊκής επαρχίας της Ασίας. 
    

Η άνοδος του Κέρβερου στον Πάνω Κόσμο


       To κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από βιβλίο σε περγαμηνή του 5ου αιώνα μ.Χ. Έγινε αντιληπτό ότι ανήκει στον Ευφορίωνα με τη βοήθεια ενός σχολίου στα Θηριακά (στ. 288) του Νικάνδρου: το σχόλιο περιείχε τον στίχο 11 του κειμένου της περγαμηνής και τον απέδιδε στον Ευφορίωνα. 
        Το χωρίο περιγράφει τον μυθικό σκύλο του Άδη, τον Κέρβερο, όταν τον ανέβασε ο Ηρακλής από τον Κάτω Κόσμο στο φως, και τον τρόμο που προκαλεί η θέα του. Δε γνωρίζουμε από ποιο έργο του Ευφορίωνα προέρχεται το απόσπασμα, αν και ίσως θα ήταν δυνατό να συνδεθεί με τον Ξένιο, μια σύνθεση του Ευφορίωνα της οποίας την υπόθεση αγνοούμε, γνωρίζουμε όμως ότι γινόταν κάπου σ' αυτήν λόγος για τον Ηρακλή και τον Κέρβερο (σχόλιο στην Ιλ. Ε 99): «...και ο Ευφορίων στον Ξένιο ισχυρίζεται ότι εκεί (δηλ. στην Ηράκλεια του Πόντου) ο Κέρβερος οδηγήθηκε στον Πάνω Κόσμο από τον Ηρακλή και ξέρασε χολή, από την οποία φύτρωσε το δηλητήριο που λέγεται ακόνιτον».

Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΘΡΑΚΩΝ ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ


Mετά την ανακάλυψη αρκετών επιγραφών στη θρακική γλώσσα γίνεται όλο και περισσότερο κατανοητό ότι η στενότερη συγγενής της Θρακικής δεν είναι άλλη από την Ελληνική. Μάλιστα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ο όρος «ελληνικές γλώσσες», για να χαρακτηρίσει μια σειρά γλωσσών όπως η Παιονική (ίσως στην πραγματικότητα να πρόκειται για μια βορειοδυτική ελληνική διάλεκτο, όπως η μακεδονική), η Θρακική, η Μεσσαπική (στη νότια Ιταλία) και η Φρυγική (στη Μικρά Ασία). Φαίνεται ότι όλες αυτές οι γλώσσες προέκυψαν από ένα παλαιοβαλκανικό διαλεκτικό συνεχές, στο οποίο οι νότιες διάλεκτοι απετέλεσαν την καθαυτό Ελληνική και οι βόρειες δημιούργησαν τις υπόλοιπες γλώσσες, με τη μακεδονική διάλεκτο να κατέχει ρόλο συνδέσμου. Οι Φρύγες μετακινήθηκαν στη Μικρά Ασία και οι Μεσσάπιοι στη Νότια Ιταλία.

Ευφορίων ο Χαλκιδεύς: Κατάρες για τον κλέφτη του ποτηριού



[Για τον Ευφορίωνα βλ. ΕΔΩ]

Αραί ή Ποτηριοκλέπτης

Το ακριβές περιεχόμενο του ποιήματος είναι άγνωστο. Ο αφηγητής καταριέται με απανωτά μυθολογικά παραδείγματα κάποιον που του έκλεψε ένα ποτήρι. Το ποίημα φαίνεται να αποτελεί μια παιγνιώδη προσπάθεια επίδειξης μυθολογικών γνώσεων και όχι μια σοβαρή προσπάθεια απειλής.

Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΠΑΙΟΝΩΝ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ


Οι  Παίονες  αναφέρονται  για  πρώτη  φορά  στην Ιλιάδα.  Ο  Όμηρος  τους τοποθετούσε στον ποταμό Αξιό και την περιοχή της Αμυδώνος (Β 848-50, Π 187-88). Ο Ηρόδοτος τους συνέδεε με τον ποταμό Στρυμόνα και τους Φρύγες (5.13). Ο Στράβων (7. απ. 37) τους συνέδεε επίσης με τους Φρύγες, αλλά και με τους Θράκες (7. απ. 11), μολονότι ο Ηρόδοτος (8. 185) και ο Θουκυδίδης (2.98) τους διαχώριζαν  από  τους  δεύτερους.  Ο  Παυσανίας  (5.1.3-5)  παραδίδει  μια γενεαλογία που ενσωματώνει βαθιά τους Παίονες στον ελληνικό κόσμο, αφού ο γενάρχης τους, ο Ενδυμίων, έχει διασυνδέσεις με τον Αμφικτύωνα και θεωρείται ταυτόχρονα  γενάρχης  των  Παιόνων,  των  Επειών  στην  Ηλεία  και  των  Αιτωλών, ενώ συνδέεται και με τον Αρκάδα. Σύμφωνα με την παράδοση που μεταφέρει ο Παυσανίας, ο Παίων έφυγε από την Αιτωλία και τον πατέρα του Ενδυμίωνα και εγκαταστάθηκε πέρα από τον Αξιό.

Το νέο ποίημα της Σαπφώς για τα αδέρφια της ένα χρόνο μετά την ανακάλυψή του: νέα μετάφραση και εκτενής σχολιασμός



Πριν από έναν χρόνο περίπου ο Dirk Obbink δημοσίευσε σε προκαταρκτική έκδοση στο δίκτυο ένα καινούργιο σχεδόν ακέραιο ποίημα της Σαπφούς με θέμα τους αδερφούς της. Η δημοσίευση είχε το νόημα της ανατροφοδότησης, δηλαδή να παρακινήσει άλλους ειδικούς φιλολόγους σε σχολιασμό και παρατηρήσεις. Τελικά ο Obbink εξέδωσε ένα διορθωμένο και σχολιασμένο κείμενο στο ειδικό περιοδικό Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik (ZPE) 189 2014, 32-49, προκαλώντας, όπως συμβαίνει πάντα στις περιπτώσεις ανακάλυψης νέων κειμένων, ένα κύμα ειδικών μελετών. Είναι σίγουρο ότι το νέο απόσπασμα θα μελετάται για πολλά χρόνια ακόμη και λίγο-λίγο κάποια σκοτεινά του σημεία θα ξεκαθαρίζουν. Είμαστε ακόμη στην αρχή. Είχα ήδη δώσει μια πρώτη μετάφραση του κειμένου, όταν πρωτοεμφανίστηκε στο δίκτυο, αλλά οι ενδιάμεσες εξελίξεις στην έρευνα νομίζω ότι καθιστούν ενδιαφέρουσα μια νέα «επίσκεψη» σ’ αυτό.

Σαπφώ: τι σήμαινε το όνομα της μεγάλης ποιήτριας;


Το όνομα της Σαπφώς παραδίδεται σε χειρόγραφα με αρχικό Ψ-. Αυτό οδήγησε πολλούς να θεωρήσουν ότι στην αττική διάλεκτο το όνομα υπέστη την εξής συμφωνική ανομοίωση: Psappho > Sappho > Σαπφώ. Αντιθέτως, σύμφωνα πάντα με αυτή την άποψη, η αιολική διατήρησε έναν πιο αρχαϊκό τύπο. Έτσι από την εποχή του Felix Solmsen (1901) γίνεται γενικά δεκτό ότι πρέπει να συνδέσουμε το όνομα με τη λέξη ψαφαρός (ξερός, τραχύς) με υποτιθέμενη αναφορά στο ξερό ή μαυριδερό δέρμα ή τα μαλλιά της Σαπφώς. Θα ήταν δηλαδή ένα είδος ψευδωνύμου. 

Έρεβος και ζόφος: ετυμολογική προσέγγιση


Η λέξη ἔρεβος δηλώνει το σκότος του Κάτω Κόσμου και προέρχεται από ρίζα *hregw-, που δήλωνε γενικά το σκοτάδι, με την προσθήκη της κατάληξης των δευτερόκλιτων ουσιαστικών -ος > *hregwos. Το αρχικό λαρυγγικό τράπηκε σε ε- πιθανότατα από επίδραση του -ε- που ακολουθεί, ενώ το χειλοϋπερωικό -gw- τράπηκε σε -β- μπροστά από στρογγυλό οπίσθιο φωνήεν (πβ. πόλος < qwolos, αλλά τέλος < qwelos).[1] Συνοπτικά: hregwos > ἔρεgwος > ἔρεβος. Η πρώτη φωνητική εξέλιξη ήταν προ-μυκηναϊκή, ενώ η τελευταία εξέλιξη ήταν μετα-μυκηναϊκή.[2] Από παραλλαγή της ίδιας ρίζας, αλλά με διαφορετική φωνητική εξέλιξη προέρχεται η λέξη ὄρφνη, που δηλώνει το σκοτάδι και τη νύχτα (από *horgwhna > orgwhna > orphna > ὄρφνα/ὄρφνη).[3]

Παιάνας στον Απόλλωνα και τον Ασκληπιό (Μακεδονικός ο Αμφιπολίτης)


Μακεδονικός ο Αμφιπολίτης
Παιάνας στον Απόλλωνα και τον Ασκληπιό 

Το κύριο κομμάτι της επιγραφής που έφερε χαραγμένο τον παιάνα κάποιου Μακεδονικού από την Αμφίπολη ανακαλύφθηκε στο Ασκληπιείο της Αθήνας στα τέλη του 19ου αιώνα, ενώ ένα δεύτερο σημαντικό κομμάτι εκδόθηκε το 1963. Η μορφή των γραμμάτων της επιγραφής υποδεικνύει μια χρονολόγηση προς τα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ. Ο Μακεδονικός, Αμφιπολίτης στην καταγωγή, φαίνεται ότι συνέγραψε και κατέγραψε τον παιάνα στη διάρκεια κάποιας παραμονής του στην Αθήνα. Προοριζόταν για εκτέλεση σε μια τελετουργία, κατά την οποία νεαρά αγόρια της Αθήνας έψαλλαν προς τιμήν του Απόλλωνα και του Ασκληπιού, κρατώντας κλαδιά δάφνης και ελιάς, προκειμένου να τα τοποθετήσουν στο βωμό του Ασκληπιού. To μέτρο του ποιήματος είναι μια μίξη εξαμέτρων με άλλα δακτυλικά κώλα. Ο Μακεδονικός περιλαμβάνει στο ποίημά του και την γενεαλογία του Ασκληπιού:
Απόλλων + Κορωνίς > Ασκληπιός + Ηπιόνη > Μαχάων, Ποδαλείριος, Ιασώ, Ακεσώ, Αίγλη, Πανάκεια, Υγεία 

ΔΕΛΦΙΚΟΣ ΠΑΙΑΝΑΣ ΣΤΟΝ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΤΟΥ ΛΙΜΗΝΙΟΥ


Λιμήνιος ο Αθηναίος
Παιάνας και προσόδιο στον Απόλλωνα [1]

Μέλος της αθηναϊκής καλλιτεχνικής αποστολής του 128 π.Χ. στους Δελφούς υπήρξε και κάποιος Λιμήνιος, γιος του Θοίνου, ο οποίος αναφέρεται ως κιθαριστής και μας είναι άγνωστος από αλλού. Για τον παιάνα που παραδίδεται, όπως και εκείνος του >>>Αθήναιου, χαραγμένος στον τοίχο του θησαυρού των Αθηναίων στους Δελφούς με το όνομά του, καθώς και με τη συνοδεία μουσικών συμβόλων για όργανο, ισχύουν όσα είπαμε στην εισαγωγή του προηγούμενου παιάνα. Πρέπει μόνο να τονιστεί ότι είναι συνθεμένος κατά τη λυδική αρμονία (λυδιστί [2] ­- με εναλλαγές είτε προς τον υπολύδιο, είτε προς τον υπερλύδιο τρόπο), στο διατονικό γένος και ότι (από τη μέση του στίχου 33 κ.εξ.- όπου το μέτρο από κρητικό ή παιωνικό αλλάζει και γίνεται γλυκώνειος που καταλήγει σε χορίαμβο) τελειώνει με ένα προσόδιο.

Τι σήμαινε το όνομα Ορφέας: ετυμολογική διερεύνηση



Το όνομα του Ορφέα, παρά την προσπάθεια να αποδοθεί κατά καιρούς σε προελληνική γλώσσα, προέρχεται στην πραγματικότητα από καθαυτή ελληνική ρίζα. Στην Ελληνική γλώσσα υπήρχε ρίζα ορφ-, η οποία δήλωνε την «στέρηση», την «έλλειψη». Από αυτή τη ρίζα δημιουργήθηκε αρχικά ουσιαστικό *ὀρφός. Το ίδιο το ουσιαστικό δεν διασώθηκε στην ιστορική Ελληνική, οι γλωσσολόγοι

Η ετυμολογία και η σημασία του ονόματος του Ουρανού



[ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΛ.  ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΗΣΙΟΔΟΣ]

Για καιρό ορισμένοι γλωσσολόγοι συνέδεαν το όνομα του θεού Ουρανού (και το αντίστοιχο κοινό ουσιαστικό) με το όνομα της ινδικής θεότητας Varuna. Ωστόσο προσεκτικότερη ανάλυση της λέξης την συνδέει ξεκάθαρα με μια από τις παραλλαγές της ρίζας που σχετίζεται στα Αρχαία Ελληνικά με το νερό (wors- / wers-). Η δωρική/βοιωτική παραλλαγή ὠρανός και οι αιολικές ὤρανος και ὄρανος υποδεικνύουν μια αρχική μορφή του ουσιαστικού wορσανος, Το wορσανος θα αποτελούσε επέκταση μιας ακόμη βασικότερης λέξης *wορσός (=βροχή) με τη βοήθεια του επιθήματος -ανος ή εναλλακτικά να προέρχεται απευθείας από την αντίστοιχη ρηματική ρίζα wers-. Στην πρώτη περίπτωση ο τόνος θα έπεφτε στη λήγουσα (wορσανός) κατά το ὀρφανός (< ὀρφός), στη δεύτερη στην προπαραλήγουσα (wόρσανος και πβ. ὄχανον < ἔχω / ξόανον < ξέω).  Στη δεύτερη περίπτωση η λέξη θα είχε τη σημασία ουσιαστικού που δηλώνει πρόσωπο που ενεργεί («αυτός που δίνει τη βροχή»). Η φωνητική εξέλιξη ενός τύπου wορσανος, ανεξάρτητα από τον τόνο, θα εξηγούσε τις σωζόμενες παραλλαγές της λέξης στην κάθε διάλεκτο:

ΔΕΛΦΙΚΟΣ ΠΑΙΑΝΑΣ ΣΤΟΝ ΑΠΟΛΛΩΝΑ (ΑΘΗΝΑΙΟΣ)


Αθήναιος
Παιάνας και προσόδιο στον Απόλλωνα [1]
Οι δύο παιάνες που ανακαλύφθηκαν στους Δελφούς (του Αθήναιου και του Λιμήνιου) αποτελούν ένα μοναδικό μνημείο για πολλούς λόγους: καταρχήν είναι πιθανώς τα καλύτερα από ποιητική άποψη υπάρχοντα κείμενα ύμνων που χαράχτηκαν πάνω σε πέτρα. Επιπλέον, χάρη σε συνοδευτικές επιγραφές, είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε πότε, πού και σε ποια γιορτή του Απόλλωνα εκτελέστηκαν. Πάνω απ’ όλα, όμως, περιλαμβάνουν πάνω από τα γράμματα του καθαυτό κειμένου μουσικά σημάδια, τα οποία μας επιτρέπουν να αποκαταστήσουμε ως ένα βαθμό τη μελωδία που τα συνόδευε.[2] Ο τίτλος του πρώτου κειμένου (=παιάνας του Αθήναιου) είναι αποσπασματικά σωζόμενος, αλλά το ποίημα παρουσιάζει τέτοιες ομοιότητες με αυτό του Λιμήνιου, το οποίο φέρει τον τίτλο «παιάνας και προσόδιο», ώστε είναι πολύ πιθανό και το πόνημα του Αθήναιου να ήταν επίσης συνδυασμός παιάνος και προσοδίου. Και τα δύο έργα παραστάθηκαν από ένα χορό που αντιπροσώπευε την Αθήνα κατά τη γιορτή της Πυθαΐδος.[3] Ο παιάνας του Λιμήνιου εκτελέστηκε από επαγγελματίες χορευτές (τεχνίτες) κατά το έτος 128 π.Χ., ενώ ο παιάνας του Αθήναιου φαίνεται ότι ανήκει στο έτος 138 π.Χ.
Οι ομοιότητες ανάμεσα στα δύο ποιήματα μας αναγκάζουν να τα θεωρήσουμε ως παραλλαγές μιας βασικής παραδοσιακής δομής. Η δομή και η σύνθεσή τους είναι σχεδόν ταυτόσημη, αν και διαφέρουν στις λεπτομέρειες, το ίδιο και η μουσική και οι εκφράσεις.[4] Φαίνεται ότι αποτελούν δύο παραδείγματα ενός είδους αθηναϊκού «εθνικού» παιάνα που τραγουδήθηκαν σε δύο διαφορετικούς εορτασμούς της Πυθαΐδος. Οι συντάκτες τους φαίνεται ότι γνώριζαν τις απαιτήσεις της περίστασης της εορτής και συνέθεσαν παρόμοιους ύμνους που συνέδεαν τον Απόλλωνα με την Αθήνα, ενώ ταυτόχρονα έδιναν έμφαση σε πράξεις του θεού που σχετίζονταν με το περιβάλλον των Δελφών. Ως εκ τούτου μπορούμε να υποθέσουμε ότι και ο αρχαιότερος παιάνας εκτελέστηκε επίσης από τους «τεχνίτες».

Από πού κατάγονται οι νεοελληνικές διάλεκτοι

[Άλλα πρόσφατα άρθρα στην ίδια κατηγορία: 

Οι σημερινές νεοελληνικές διάλεκτοι κατάγονται όλες τους (πλην μιας-βλ. στο τέλος) από την λεγόμενη Ελληνιστική Κοινή και όχι απευθείας από κάποια αρχαία διάλεκτο. Οι πολυάριθμες διάλεκτοι της Αρχαίας Ελληνικής άρχισαν να παρακμάζουν σταδιακά από την εποχή που η μεγάλη μακεδονική δύναμη επέλεξε την αττική διάλεκτο ως επίσημη γλωσσική έκφραση του βασιλείου της, παραμερίζοντας την ίδια τη μακεδονική διάλεκτο. Ο λόγος της επιλογής ήταν αναμφισβήτητα το πανελλήνιο κύρος που διέθετε το αττικό γλωσσικό όργανο, λόγω της πνευματικής και πολιτιστικής υπεροχής της Αθήνας κατά τον 5ο και 4ο αιώνα π.Χ. Ωστόσο η Κοινή, αν και έχει ως βάση της την αττική διάλεκτο, έχει και μια δόση ιωνικών στοιχείων (π.χ. σσ αντί του αττικού ττ, μέλισσα αντί μέλιττα), αλλά η ιωνική ούτως ή άλλως ήταν ο πιο στενός συγγενής της αττικής και οι αμοιβαίες επιδράσεις είχαν μακρά ιστορία. Οι άλλες ελληνικές διάλεκτοι πρόσφεραν στην Κοινή κάποια λίγα λεξιλογικά στοιχεία (π.χ. η λέξη βουνό έχει δωρική προέλευση). Η σταδιακή εξαφάνιση των αρχαίων διαλέκτων υπό την πίεση της Κοινής στον καινούργιο κόσμο των μεγάλων ελληνιστικών βασιλείων ήταν μακρά διαδικασία, αλλά αναπόφευκτη από κοινωνιολογική σκοπιά, καθώς η Κοινή έγινε η γλώσσα του πολιτισμού, της διοίκησης, των διεθνών επαφών κ.ο.κ., ενώ ομιλήθηκε και από τους νέους πληθυσμούς που ενσωμάτωσε η εξάπλωση του Ελληνισμού σε οικουμενικό επίπεδο. Όποιος ήθελε να επιβιώσει και να σταδιοδρομήσει στον νέο κόσμο έπρεπε να μιλά την Κοινή και όχι τη διάλεκτο του τόπου του με τον κίνδυνο να γίνει περίγελος στις εκλεπτυσμένες αστικές κοινωνίες της εποχής. Με τον ίδιο τρόπο οι σύγχρονες νεοελληνικές διάλεκτοι υποχωρούν ραγδαία υπό την πίεση της Κοινής Νεοελληνικής (ΚΝΛ) που μαθαίνουμε στο σχολείο.  

Ο κύκλος του ύδατος και το όνομα της Έδεσσας: μια γλωσσική διερεύνηση

Η Έδεσσα, σημαντικότατη πόλη των Μακεδόνων, αλλά και κατά την βυζαντινή εποχή, έχει όνομα με γνήσια ελληνική ετυμολογία. Το όνομα προέρχεται από μια ρίζα που δηλώνει το νερό επομένως Έδεσσα είναι «η πόλη με τα νερά». Η ρίζα αυτή, όπως όλες οι αρχαίες ελληνικές ρίζες, παρουσιάζει μια ποικιλία παραλλαγών (πβ. το κλασικό παράδειγμα βάλλω, ἔβαλλον, ἔβαλον, βλῆμα, βολή, βέλος κ.ο.κ.). Για την πιο αρχαία και προϊστορική φάση της Ελληνικής μπορούν να υποτεθούν οι ακόλουθες ποικιλίες της ρίζας: aw- / awe- / awed- / awer- . Από τις βασικές αυτές μορφές και με μια σειρά άλλων παραλλαγών, φωνητικών μεταβολών, επεκτάσεων και μεταφορικών χρήσεων προκύπτει ένας τεράστιος αριθμός λέξεων, τις πιο ενδιαφέρουσες από τις οποίες θα δούμε παρακάτω:

Πέλλα: τι σήμαινε το όνομα της πρωτεύουσας των Μακεδόνων;


(Για την ετυμολογία του ονόματος της Έδεσσας βλ. http://heterophoton.blogspot.gr/2015/04/blog-post_49.html)

Το όνομα της πρωτεύουσας των Μακεδόνων, της Πέλλας, φαίνεται ότι συγγενεύει με το ουσιαστικό πέλλα, το οποίο παραδίδει ο λεξικογράφος Ησύχιος και το ερμηνεύει ως «λίθος». Με τη σειρά του το ουσιαστικό πέλλα μοιάζει να προέρχεται από την ίδια ρίζα με τη λέξη φελλεύς που σημαίνει «ανώμαλο, βραχώδες έδαφος». Υπήρχε ορεινή περιοχή Φελλεύς στην Αττική, από όπου παραγόταν το τοπικό Φελλείτης. Επίσης η φελλία, φελλίς γῆ, φελλίον, φελλεών, όλα με τη σημασία του βραχώδους τόπου. Θηλυκό Φελλεῖς, περιοχή στην Αττική. Ο Ηρωδιανός επισημαίνει ότι το όνομα Φελλεύς δεν δηλώνει μόνο το όρος της Αττικής, αλλά κάθε βραχώδες ύψωμα που είναι κατάλληλο για ελαιοφυτία. Ο Παυσανίας αναφέρει έναν ποταμό Φελλία στην Λακωνία (= «ο πετρώδης ποταμός»). Ως όνομα πόλης το Πέλλα θα μπορούσε να δηλώνει την οχυρή τοποθεσία σε βραχώδες μέρος ή λόφο, γεγονός που θα εξηγούσε τα παρόμοια ονόματα πόλεων σε όλη την Ελλάδα: Πελλήνη, Πελλάνα, Παλλήνη κ.ά.

Μεσομήδης ο Κρης: Ύμνος στην Αδριατική θάλασσα (Αδρίας)


Ο Μεσομήδης έζησε στα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ. Καταγόταν από την Κρήτη και ήταν απελεύθερος του αυτοκράτορα Αδριανού. Συνέγραψε σύντομα και πρωτότυπα ποιήματα, τα οποία προορίζονταν για συνοδεία λύρας.  Τα 14 ποιήματά του που σώζονται περιλαμβάνουν ύμνους στους θεούς, μύθους με ζώα, περιγραφές αντικειμένων (π.χ. ενός σπόγγου). Τα ποιήματά του έχουν μια επίστρωση δωρικής διαλέκτου και είναι γραμμένα σε ποικίλα μέτρα.
Το ποίημα που ακολουθεί είναι ύμνος προς τον Αδρία, προσωποποίηση της Αδριατικής, της θάλασσας που εκτείνεται μεταξύ της βαλκανικής χερσονήσου και της Ιταλίας. Στους ιστορικούς χρόνους η ελληνική εξερεύνηση της Αδριατικής έγινε από τους Φωκαείς, οι οποίοι ως το 600 π.Χ. είχαν φτάσει ως το άνω άκρο της (Ηρόδ. 1, 163). Ο ελληνικός αποικισμός στην περιοχή είχε ως κύρια πηγή την Κόρινθο και την Κέρκυρα, με κυριότερες αποικίες τους την Απολλωνία και την Επίδαμνο. Η ίδρυση ελληνικών αποικιών και στην απέναντι ακτή της Σικελίας και της Ιταλίας ευνόησε την ανάπτυξη του εμπορίου και των πολιτιστικών ανταλλαγών. Όπως είναι φυσικό, η σημασία της Αδριατικής αυξήθηκε, όταν η Ρώμη έγινε κυρίαρχος της Μεσογείου, και ακριβώς σ’ αυτήν εποχή έζησε και ο Μεσομήδης.
Ο ύμνος ξεκινά με μια προσφώνηση στη θεότητα και συνεχίζει με ρητορικές ερωτήσεις για το ποιο είναι το κατάλληλο θέμα, για να αναπτύξει ο ποιητής σε σχέση με το θεό. Ο Μεσομήδης, αφού αναφέρει ποια είναι τα πράγματα που δε θα δει κανείς στον Αδρία, περιγράφει κατόπιν ποιητικότητα το τοπίο που κυριαρχεί στο πέλαγος: παντού νερά και ουρανός, ενώ μπορεί κανείς να δει τα άστρα να δύουν στα νερά. Το ποίημα κλείνει με τον ποιητή να παρακαλεί τον Αδρία να τον βοηθήσει να επιστρέψει στην πατρίδα του με ασφάλεια: σε ανταπόδοση για την ενδεχόμενη ευεργεσία του θεού ο Μεσομήδης υπόσχεται τη θυσία ενός ελαφιού.

ΗΣΙΟΔΟΣ: Η ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ


Ἡσίοδος, αιολικά Αἰσίοδος, βοιωτικά Εἰσίοδος. Η ετυμολογία του ονόματος του μεγάλου ποιητή των Ελλήνων ήταν σκοτεινή ήδη στην αρχαιότητα. Σώζονται 3 διαφορετικές αρχαίες ερμηνείες της σημασίας του ονόματος:

Τι δίδαξαν στους Έλληνες ο Ορφέας, ο Μουσαίος, ο Ησίοδος και ο Όμηρος σύμφωνα με τον Αριστοφάνη


Αριστοφάνης, Βάτραχοι 1030-1036
Κοίτα απ’ αρχής
πόσο ωφέλιμοι οι ευγενείς οι ποιητές υπήρξαν.
Μας έμαθε ο Ορφέας  τελετές, ν’ απέχουμε από φόνους,
των νόσων θεραπείες και χρησμούς μας δίδαξε ο Μουσαίος,
της γης τα έργα ο Ησίοδος και των καρπών τις εποχές, τα οργώματα.
Κι ο θεϊκός ο Όμηρος γιατί τιμή και δόξα έχει,
αν όχι που μας δίδαξε πράγματα χρηστά,
παράταξη, αρετές και οπλισμούς ανδρών;



ΠΑΝΟΣ ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΔΙΗΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΑΙΩΝΑ (Ε-ΒΟΟΚ)


Salonique 1916 - E-BOOK (ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ)


Η χρονολογική σχέση Ομήρου και Ησιόδου: οι μαρτυρίες και οι απόψεις των αρχαίων



Aulus Gellius 3.11.1-5
Όσον αφορά στη χρονολογία του Ομήρου και του Ησιόδου δεν υπάρχει ομοφωνία. Άλλοι -ανάμεσά τους ο Φιλόχορος και ο Ξενοφάνης- έγραψαν ότι ο Όμηρος γεννήθηκε νωρίτερα από τον Ησίοδο. Άλλοι -ανάμεσά τους ο ποιητής Λεύκιος Άκκιος και ο ιστορικός  Έφορος- έγραψαν ότι γεννήθηκε αργότερα. Ο Μάρκος Βάρρων, όμως, στο 1ο βιβλίο τού έργου του Imagines, λέει ότι είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποιος γεννήθηκε πρώτος, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έζησαν για ένα διάστημα την ίδια εποχή. Αυτό μπορεί να αποδειχτεί από το επίγραμμα που είναι γραμμένο στον τρίποδα, ο οποίος λέγεται ότι στήθηκε από τον Ησίοδο στο βουνό του Ελικώνα.[1] Ο Άκκιος, πάλι, στο 1ο βιβλίο των Διδασκαλικών του χρησιμοποιεί πολύ αδύναμα επιχειρήματα, με τα οποία νομίζει ότι αποδεικνύει πως ο Ησίοδος γεννήθηκε νωρίτερα. Λέει: «Όταν ο Όμηρος ανέφερε στην αρχή του ποιήματός του ότι ο Αχιλλέας ήταν γιος του Πηλέα, δεν προσέθεσε και ποιος ήταν ο Πηλέας. Αυτό δίχως αμφιβολία θα το είχε πει, αν δεν είχε δει ότι ειπώθηκε ήδη από τον Ησίοδο.[2] Ομοίως και προπάντων για τον Κύκλωπα δεν θα είχε παραλείψει ένα τόσο ξεχωριστό γεγονός, δηλαδή το ότι ήταν μονόφθαλμος, εκτός και αν με παρόμοιο τρόπο είχε γίνει [ήδη] πασίγνωστο χάρη στα ποιήματα του προδρόμου του Ησίοδου».[3]

Η στάση του Θεόφραστου απέναντι στον γάμο, την πολιτική και την υλική ζωή


 Ο Θεόφραστος ήταν εκ πεποιθήσεως κατά του γάμου και χαρακτήριζε τον έρωτα ως «ασθένεια ψυχής αέργου» (απ. 114 Wimmer). Επίσης δεν έλαβε ποτέ μέρος στην ενεργό πολιτική, σε μια εποχή μάλιστα που στην Αθήνα ήταν έντονες οι συγκρούσεις ανάμεσα στους αριστοκράτες και τους δημοκρατικούς πολιτικούς και οι αντιθέσεις μεταξύ των μακεδονιζόντων και μη Αθηναίων πολιτών.  Έζησε, όπως λέει ο Κικέρων (Ad Attic. 52.6), ολοκληρωτικά αφοσιωμένος στην επιστήμη και τη φιλοσοφία. Ως αληθινός φιλόσοφος ερευνούσε την αλήθεια και ασκούσε την αρετή, δεν εφάρμοζε όμως ηθική ασκητική και αδιάλλακτη, επειδή παραδεχόταν ότι στην ευτυχία συντελούν επίσης και τα υλικά αγαθά. Έτσι φρόντιζε επιμελώς την εμφάνισή του, ντυνόταν κομψά και με

"Τίποτα δεν υπάρχει σταλμένο από το Δία που να μην κρατά την αγνή λάμψη του αιθέρα": η μετεωρολογία του Δημόκριτου




Οι Ατομικοί αποσυνδέουν τα φαινόμενα της βροντής, της αστραπής και του κεραυνού από το Δία της μυθολογίας και τα αποδίδουν σε καθαρά φυσικά αίτια (απ. 415): «Ο Λεύκιππος αποφαίνεται ότι η πτώση του πυρός που έχει απομείνει μέσα στα παχύτατα σύννεφα δημιουργεί τη δυνατή βροντή. Ο Δημόκριτος θεωρεί, αφενός, τη βροντή ως αποτέλεσμα ενός ανώμαλου μίγματος ατόμων, το οποίο ανοίγει δίοδο με φορά προς τα κάτω στο νέφος που το περιβάλλει. Αφετέρου, θεωρεί την αστραπή ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης (αυτού του μίγματος) με νέφη, εξαιτίας της οποίας τα γενεσιουργά άτομα του πυρός με την τριβή διηθούνται μέσω αραιωμάτων με πολλά κενά και μαζεύονται στο ίδιο μέρος. Ο κεραυνός, πάλι, δημιουργείται, όταν υπάρχει βίαιη κίνηση μιγμάτων που αποτελούνται από άτομα γενεσιουργά του πυρός, τα οποία είναι καθαρότερα, λεπτότερα, ομαλότερα και πυκνότερα αρμοσμένα, όπως ο ίδιος γράφει. Θύελλα με κεραυνούς, τέλος, δημιουργείται, όταν μίγματα πυρός με περισσότερα κενά, αφού συγκεντρωθούν σε περιοχές με πολλά κενά και στερεοποιηθούν σε υμένες που παράγουν τα ίδια, αποκτήσουν την προς το βάθος φορά χάρη στην πολύπλοκη ανάμιξη τους». Το χωρίο είναι ασαφές και δύσκολο στην ερμηνεία του, φαίνεται όμως να υπονοεί μια διαδικασία σε τρία στάδια: Στο πρώτο στάδιο (βροντή) υπάρχει ένα μίγμα πυρός με άλλα στοιχεία που χαρακτηρίζεται ανώμαλο. Λέγεται ανώμαλο, επειδή κανονικά το πυρ δε σχηματίζει ενώσεις με άλλα στοιχεία. Έτσι, η ένωσή του αυτή είναι ασταθής και τείνει να ανοίξει δρόμο μέσα από το νέφος που το περιβάλλει. Το σπάσιμο αυτού του περιβλήματος παράγει τη βροντή. Σε ένα δεύτερο στάδιο αυτό το ανώμαλο μίγμα συγκρούεται με άλλα νέφη που του φράζουν το δρόμο. Αυτά τα νέφη λειτουργούν ως ένα είδος κόσκινου που συγκρατεί τα μεγαλύτερα και χοντρότερα άτομα, αφήνοντας να περάσουν μέσα από τα κενά τους μόνο τα πιο λεπτά άτομα, τα άτομα του πυρός. Στη διάρκεια αυτού του κοσκινίσματος με την τριβή των ατόμων του πυρός παράγεται η αστραπή. Σε ένα τρίτο στάδιο το πυρ, κοσκινισμένο και καθαρό  πέφτει βίαια στη γη ως κεραυνός.

Το Μυστήριο του πρωταρχικού Νοερού Φωτός κατά τον Ερμή τον Τρισμέγιστο


Ο Ερμής εκθέτει μια θεολογία του Νου που παρουσιάζει μεγάλες ομοιότητες με τις χριστιανικές αντιλήψεις: ο Νους είναι η μόνη Θεότητα και η μόνη αληθινή Ύπαρξη (Ουσία, Ων), Ενότητα, Φως νοερό. Δι’ αυτού και μέσα σ’ αυτόν υπάρχουν όλα τα υπόλοιπα κατώτερα όντα και πράγματα. Η φρασεολογία θυμίζει σε αρκετά σημεία το Σύμβολο της Πίστης, όταν αυτό αναφέρεται στον Χριστό-Λόγο και Υιό του Θεού.

Αποσπάσματα διθυράμβων στο έργο του Αριστόξενου

Σε πάπυρο του 3ου μ.Χ. αιώνα από την Οξύρρυγχο, ο οποίος περιείχε αποσπάσματα από το έργο του μουσικού Αριστόξενου Περί ρυθμικών στοιχείων, συμπεριλαμβάνονταν και μικρά χωρία από διθύραμβους και άλλα ποιήματα, τα οποία παρενέβαλε στο έργο του ο Αριστόξενος ως παραδείγματα. Τα χωρία θα μπορούσαν να προέρχονται ακόμη και από τον 4ο αιώνα π.Χ.

Η άνοδος της ψυχής προς το Φως κατά τον Ερμή τον Τρισμέγιστο


Ο Ερμής ομιλεί για τον πνευματικό άνθρωπο. Ο όρος μπορεί να έχει Γνωστικές συνδηλώσεις (οι λεγόμενοι πνευματικοί ήταν η ανώτερη κάστα σε ορισμένες Γνωστικές ομάδες, σε αντίθεση προς τους κατώτερους χοϊκούς και τους ψυχικούς), αλλά είναι φανερό ότι εδώ πρόκειται κυρίως για τον άνθρωπο που έχει γνωρίσει τον εαυτό του και είναι σε θέση να ενωθεί με τον θεό. Ο θεός αναφέρεται ως Τριάδα, αλλά εδώ ασφαλώς δεν πρόκειται για την χριστιανική. Πιθανότατα πρέπει να έχουμε κάποια σύνδεση με την τριαδική θεολογία των Χαλδαϊκών χρησμών (απ. 2, 23, 26-29, 31 des Places), όπου η Τριάδα τελικά εξουσιάζεται από τη Μονάδα. Ο Υιός του θεού που αναφέρεται στο κείμενο είναι ο Λόγος, γιος του Νου, σύμφωνα με την ερμητική θεολογία.

Ορφικό νεκρικό έλασμα από την Θεσσαλία




Χρυσό έλασμα από άγνωστη θεσσαλική τοποθεσία, μέσα του 4ου αιώνα π.Χ.  Ήταν τοποθετημένο μέσα σε χάλκινη υδρία που χρησιμοποιήθηκε ως τεφροδόχος. Το έλασμα φαίνεται να αποτελεί συντομευμένη μορφή άλλων κειμένων που είδαμε ως τώρα (βλ. http://heterophoton.blogspot.gr/search/label/%CE%9F%CF%81%CF%86%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82), αφού ξεκινά απευθείας με το αίτημα της ψυχής για νερό από την πηγή της Μνημοσύνης. Οι φύλακες της πηγής δεν αναφέρονται άμεσα, αλλά εννοούνται έμμεσα από την ερώτηση που απευθύνουν στην ψυχή του νεκρού. 

Η ΜΑΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (E-BOOK)


Η Αρχαία Μεσσήνη μέσα από τους χώρους θέασης και ακρόασης (Ε-ΒΟΟΚ)


ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ (E-BOOK)


ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (E-BOOK)


Αναζητώντας τα αρχαιότερα ίχνη της ινδικής γλώσσας

H τέταρτη πινακίδα της πραγματείας του Kikkuli

Μια από τις μεγάλες γλωσσικές οικογένειες είναι η λεγόμενη ινδοϊρανική, της οποίας αναγνωρίζονται δύο βασικοί κλάδοι, ο ιρανικός και ο ινδικός. Τα αρχαιότερα κείμενα του ιρανικού κλάδου είναι ορισμένα από τα ζωροαστρικά κείμενα στη λεγόμενη συλλογή της Αβέστα, ενώ τα αρχαιότερα ινδικά είναι οι λεγόμενες Βέδες και ιδιαίτερα η Rigveda. Και οι δύο ομάδες κειμένων χρονολογούνται στο 2ο μισό της 2ης χιλιετίας π.Χ. (περ. 1200-1000 π.Χ.). Οι γλωσσικές ομοιότητες μεταξύ των αρχαιότερων αυτών κειμένων είναι τόσο πολλές που φαίνεται ότι οι δύο ομάδες γλωσσών σ’ αυτό το στάδιο ήταν ακόμη σχετικά κοντά μεταξύ τους, όπως φαίνεται από τον παρακάτω παραλληλισμό (από ζωροαστρικό ύμνο μεταγραμμένο στη Βεδική):

Μ. ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΟΥ, TA NEΚΡΟΜΑΝΤΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ (E-BOOK)


ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ (E-BOOK)


Ο δρόμος του Φιλοσόφου πέρα από την Ειμαρμένη


Σε αντίθεση με τους «άνοες» που είναι παίγνια της Ειμαρμένης, χωρίς καν να γνωρίζουν την ύπαρξή της, και στενοχωριούνται με τις συμφορές που τους στέλνει, ενώ χαίρονται με τα καλά που τους δίνει, οι φιλόσοφοι (εδώ = οι ακόλουθοι του ερμητικού δρόμου για τη φώτιση και τη θέωση) αδιαφορούν εντελώς για όσα τους στέλνει η μοίρα, καλά ή κακά. Κι αυτό, επειδή είναι στραμμένοι προς έναν άλλο κόσμο δίχως τα βάσανα της ύλης, πέρα και πάνω από αυτόν της Ειμαρμένης, τον άυλο θεϊκό κόσμο προς τον οποίο στοχεύουν με όλο τους το είναι:  

Οι "άνοες" ως σκλάβοι της Ειμαρμένης κατά τον Ερμή τον Τρισμέγιστο


Στο απόσπασμα αυτό, το οποίο διασώζει ο αλχημιστής Ζώσιμος, ο Ερμής ασχολείται με τους ανθρώπους, οι οποίοι μπορεί να έχουν λογικό, αλλά δεν έχουν νου, θεϊκό νου μέσα τους (άνοες), δηλαδή τους αφώτιστους. Οι άνθρωποι αυτοί είναι υποχείρια της Ειμαρμένης, της Μοίρας, η οποία τους περιφέρει όπως οι στρατηγοί περιφέρουν τους σκλάβους στις νικητήριες θριαμβικές πομπές. Η σκέψη τους είναι τόσο προσκολλημένη στον υλικό κόσμο, ώστε δεν μπορούν να φανταστούν την ύπαρξη ενός ασώματου κόσμου, δεν μπορούν να συλλάβουν ούτε καν την έννοια της ειμαρμένης που τους καθοδηγεί, αφού κι αυτή ανήκει στον ασώματο κόσμο, του οποίου την ύπαρξη δεν συλλαμβάνουν. Οι άνθρωποι αυτού του είδους γκρινιάζουν διαρκώς για τις ατυχίες που τους επιβάλλει η μοίρα, αφού δεν καταλαβαίνουν ότι οι σωματικές, φυσικές τιμωρίες της ειμαρμένης μπορεί να είναι ένα είδος παιδευτηρίου, ενώ αντίθετα το μόνο που σκέφτονται διαρκώς είναι τα αγαθά που τους δίνει ή θέλουν να τους δώσει η μοίρα:

"Τούτος ο ουρανός θα παρέλθει": η ζωή ως υπέρβαση της ύλης και της διαίρεσης στο Κατά Θωμάν απόκρυφο


Είπεν ο Ιησούς:
 «Τούτος ο ουρανός θα παρέλθει∙
 κι αυτός που βρίσκεται από πάνω του θα παρέλθει∙
οι νεκροί δε ζουν κι οι ζώντες
δε θα πεθάνουν. Τις μέρες που τρώγατε
ό,τι είναι νεκρό, το κάνατε ζωή∙
όταν θα έρθετε μες στο Φως,
τι θα κάνετε; Τον καιρό που ήσασταν
ένας, γίνατε δύο. Αλλά τώρα που
έχετε γίνει δύο, τι θα κάνετε;»

ΑΘΗΝΑΖΕ: οπτικοακουστικό υλικό από την Οξφόρδη για την αρχαία ελληνική γλώσσα


Για όποιον έχει καιρό και διάθεση (και γνωρίζει σχετικά απλά αγγλικά): οπτικοακουστικό υλικό βασισμένο στο δίτομο ΑΘΗΝΑΖΕ (ATHENAZE). Πρόκειται για μέθοδο εκμάθησης της ΑΕ με προφορά, που αναπτύχθηκε στην Οξφόρδη και βρίσκεται τώρα στην τρίτη αναθεωρημένη έκδοση. Μια παλιά έκδοση του ΑΘΗΝΑΖΕ είναι διαθέσιμη σε pdf ΕΔΩ. και ΕΔΩ. Η προφορά στηρίζεται στο βιβλίο του Allen, Vox Graeca, κλασικό στο είδος του. Συμπληρωματικές ασκήσεις ΕΔΩ



"Συμπότες χαίρετε!" Οδηγίες για ένα σωστό συμπόσιο


Σκόλιο από τον Πάπυρο της Ελεφαντίνης. Η περίσταση μοιάζει να είναι μια επανένωση νέων ανδρών της ίδιας ηλικίας. Πρόκειται πιθανώς για τον εναρκτήριο χαιρετισμό στο συμπόσιο. Ο ομιλητής δίνει οδηγίες, ώστε το συμπόσιο να μην ξεφύγει από τα όρια και καταλήξει σε μια απλή κραιπάλη ποτού και φαγητού και στο ενδεχόμενο να προσβάλει ο ένας συμπότης τον άλλο και να χαλάσει την ατμόσφαιρα. Πρέπει να υπάρχει μέτρο και αρετή σε όλα τα αστεία και τα παιχνίδια, ενώ απαραίτητη είναι και η εύτακτη και σοβαρότερη συζήτηση. Για να κυλήσουν όλα ομαλά, πρέπει οι πάντες να ακούν τις οδηγίες του επικεφαλής του συμποσίου (εδώ καλείται ποταρχῶν, αλλού συμποσίαρχος, συμποσιάρχης, οἰνοποσιάρχης), ο οποίος ίσως να είναι και ο ομιλητής των στίχων.  

"Και μετά θα βασιλεύσεις μαζί με τους άλλους ήρωες". ΤΟ ΟΡΦΙΚΟ ΕΛΑΣΜΑ ΤΗΣ ΠΕΤΗΛΙΑΣ




Το ορφικό έλασμα που εικονίζεται παραπάνω προέρχεται από την Πετηλία στην Καλαβρία. Χρονολογείται στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. και είναι κατεστραμμένο στο κάτω μέρος του, επειδή το έλασμα υποβλήθηκε σε δευτερεύουσα χρήση. Η τελευταία γραμμή του κειμένου βρίσκεται γραμμένη κατά μήκος του δεξιού περιθωρίου του ελάσματος. Εδώ η πηγή της Λήθης είναι στα αριστερά και όχι στα δεξιά, όπως σε άλλα ΟΡΦΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ που είδαμε και στα οποία μπορεί ο αναγνώστης να βρει εκτενή σχολιασμό, τον οποίο δεν επαναλαμβάνω εδώ. Ίσως η διαφορά να συμβιβάζεται, αν υποθέσουμε ότι η πηγή της Λήθης είναι αριστερά από την οπτική γωνία του παλατιού του Άδη, αλλά δεξιά, όπως την κοιτά η ψυχή που εισέρχεται στον Κάτω Κόσμο.