Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μεσομήδης ο Κρης: Ύμνος στην Αδριατική θάλασσα (Αδρίας)


Ο Μεσομήδης έζησε στα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ. Καταγόταν από την Κρήτη και ήταν απελεύθερος του αυτοκράτορα Αδριανού. Συνέγραψε σύντομα και πρωτότυπα ποιήματα, τα οποία προορίζονταν για συνοδεία λύρας.  Τα 14 ποιήματά του που σώζονται περιλαμβάνουν ύμνους στους θεούς, μύθους με ζώα, περιγραφές αντικειμένων (π.χ. ενός σπόγγου). Τα ποιήματά του έχουν μια επίστρωση δωρικής διαλέκτου και είναι γραμμένα σε ποικίλα μέτρα.
Το ποίημα που ακολουθεί είναι ύμνος προς τον Αδρία, προσωποποίηση της Αδριατικής, της θάλασσας που εκτείνεται μεταξύ της βαλκανικής χερσονήσου και της Ιταλίας. Στους ιστορικούς χρόνους η ελληνική εξερεύνηση της Αδριατικής έγινε από τους Φωκαείς, οι οποίοι ως το 600 π.Χ. είχαν φτάσει ως το άνω άκρο της (Ηρόδ. 1, 163). Ο ελληνικός αποικισμός στην περιοχή είχε ως κύρια πηγή την Κόρινθο και την Κέρκυρα, με κυριότερες αποικίες τους την Απολλωνία και την Επίδαμνο. Η ίδρυση ελληνικών αποικιών και στην απέναντι ακτή της Σικελίας και της Ιταλίας ευνόησε την ανάπτυξη του εμπορίου και των πολιτιστικών ανταλλαγών. Όπως είναι φυσικό, η σημασία της Αδριατικής αυξήθηκε, όταν η Ρώμη έγινε κυρίαρχος της Μεσογείου, και ακριβώς σ’ αυτήν εποχή έζησε και ο Μεσομήδης.
Ο ύμνος ξεκινά με μια προσφώνηση στη θεότητα και συνεχίζει με ρητορικές ερωτήσεις για το ποιο είναι το κατάλληλο θέμα, για να αναπτύξει ο ποιητής σε σχέση με το θεό. Ο Μεσομήδης, αφού αναφέρει ποια είναι τα πράγματα που δε θα δει κανείς στον Αδρία, περιγράφει κατόπιν ποιητικότητα το τοπίο που κυριαρχεί στο πέλαγος: παντού νερά και ουρανός, ενώ μπορεί κανείς να δει τα άστρα να δύουν στα νερά. Το ποίημα κλείνει με τον ποιητή να παρακαλεί τον Αδρία να τον βοηθήσει να επιστρέψει στην πατρίδα του με ασφάλεια: σε ανταπόδοση για την ενδεχόμενη ευεργεσία του θεού ο Μεσομήδης υπόσχεται τη θυσία ενός ελαφιού.
Το ποίημα φαίνεται να γράφτηκε κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού με πλοίο του ίδιου του ποιητή, ενώ το σκηνικό, στο οποίο πρέπει να φανταστούμε ότι εξελίσσεται η προσευχή, είναι η νύχτα στη μέση του πελάγους, όπως φαίνεται από την αναφορά στα άστρα και τη σελήνη που δύουν στα νερά στους στίχους 10-2.

Αδρία με τα βαθιά νερά, από πού ν’ αρχίσω
τον ύμνο σου πέλαγος στου ωκεανού τη μέση που πλέεις;  
Να πω ποια είναι η πηγή που σε γέννησε
ή πώς τρισμακάριστο στέκει το νερό
χωρίς να το περιβάλλει η γη;
Εδώ δε θα δεις πηγών ρεύματα,
ούτε βουκόλους, ούτε των πουλιών τη γενιά,
κι ο βοσκός δε σφυρίζει στα γίδια.
Εδώ υπάρχουν μονάχα νερά κι ο πλατύς ουρανός.
Ο χορός των αστέρων σε σένα πάλι βυθίζεται
κι η βουκέντρα [1] της λαμπρής της σελήνης
και τα άστρα των Πλειάδων τα ευγενή.
Δώσε γη ν’ αντικρίσω, δέσποτα, και την πόλη μου,
δώσε πράους ανέμους γαλήνιους.
Κι αν δω τη μητέρα γη, την πόλη μου,
τότε ελαφάκι με κέρατα ωραία θα σου θυσιάσω.





[1] Η σελήνη διέθετε κατά τους αρχαίους άρμα που το έσερναν βόδια. Εδώ η λέξη βουκέντρα, το μαστίγιο με το οποίο χτυπά κανείς τα βόδια, στέκει αντί του ίδιου του άρματος.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Thesaurus gemmarum antiquarum astriferarum (Θησαύρισμα Αρχαίων Αστροφόρων Λίθων-200 εικόνες), Florentiae 1750

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 1, Roma 1767

MUSEUM CORTONENSE, ROMA 1750

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

MUSEUM FLORENTINUM, 1734, 80 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΛΥΠΤΩΝ

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Primus, Roma 1741 (53 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΔΙΑΣΗΜΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ)

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Secundus, Roma 1741 (50 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΡΩΜΑΙΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ)

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

Ετυμολογική διερεύνηση του ονόματος της θεάς Αρτέμιδος

Κατά τη διερεύνηση του χαρακτήρα μιας τόσο πολυσήμαντης και πολυεπίπεδης θεότητας, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη αρχικά η εξέταση του ονόματός της, καθώς στο παρελθόν ήταν διαδεδομένη η αντίληψη ότι η φύση και ο χαρακτήρας ενός προσώπου, το ‘σημαινόμενο’, καθρεφτίζεται στο όνομά του, το ‘σημαίνον’. Επομένως οι διάφορες ετυμολογικές προσεγγίσεις του ονόματός της στην αρχαία, αλλά και στη σύγχρονη εποχή, δεν μπορεί παρά να είναι αποκαλυπτικές για τη φύση της θεάς, όπως αυτή έγινε αντιληπτή τόσο από τους αρχαίους, όσο και από τους σύγχρονους μελετητές. Στο όνομα λοιπόν Ἄρτεμις ή στη δωρική του μορφή Ἄρταμις εχει αναγνωριστεί η λέξη ἄρταμος δηλαδή ‘σφαγέας’, ετυμολογία που συνδέεται άμεσα με τη βίαιη φύση της θεάς και φυσικά τη στενή της σχέση με το θάνατο. Άλλοι πιστεύουν ότι προέρχεται από τη λέξη ἀρτεμής, η οποία σημαίνει ‘ήρεμος, ήσυχος, ακίνητος’, ως εξής: π τορτεμ ποιεν· λγεται γρ θες ναιρετικ τν γυναικν·… π τορτεμς παρωνμως ρτεμις, τουτστιν γις κανεπληπτος …