Αναρτήσεις

Προβολή αναρτήσεων από Οκτώβριος, 2014

Μήδεια: γυναίκα ή βάρβαρη;

Εικόνα
Η Μήδεια ξεκινά με παραπομπή στην αλλοδαπή καταγωγή της ηρωίδας. Αυτό θέτει εξαρχής το ερώτημα αν η πρωταγωνίστρια φέρει «βαρβαρικά» χαρακτηριστικά και αν τα εγκλήματά της σχετίζονται ειδικά με την καταγωγή της.Ο τρόπος δράσης της είναι φρικτός, κάτι που ο ποιητής περιγράφει αναλυτικά. Αυτή, που ήδη στην πατρίδα σκότωσε τον αδελφό της, εμφανίζεται ψυχρή επίσης και στον σχεδιασμό της εκδίκησής της. Η είδηση, ότι το δηλητηριασμένο ένδυμα της νύφης παραδόθηκε, την φοβίζει βέβαια στην αρχή, αλλά μετά αφήνει τον εαυτό της να περιγράψει με εκδικητική χαρά την ενέργεια. Εδώ η συμπεριφορά της Μήδειας είναι πειστικά αιτιολογημένη. Της συνέβη βαριά αδικία και επιπλέον βρίσκεται σε μια αδιέξοδη κατάσταση, επειδή δεν μπορεί να παραιτηθεί από τα παιδιά της. Μόνο από βαθύτατη προσβολή και απόγνωση διαπράττει την παιδοκτονία, η οποία εντέλει αυξάνει περισσότερο τον ίδιο της τον πόνο. Η ψυχογραφική πορεία της τραγωδίας δεν χρειάζεται λοιπόν οπωσδήποτε επιπλέον ερμηνευτικά παραδείγματα όπως αυτό της «…

Δύο ανέκδοτα για τον Θεόφραστο

Εικόνα
ΚΙΚΕΡΩΝBRUTUS (172)
            Έτσι εγώ δεν εκπλήσσομαι πια από εκείνο που λέγεται ότι συνέβη στο Θεόφραστο, όταν εκείνος ρώτησε μια γριούλα πόσο θα του πουλούσε κάποιο αντικείμενο. Εκείνη του απάντησε και πρόσθεσε «Ξένε, δεν μπορώ να το πουλήσω λιγότερο». Ο Θεόφραστος το πήρε βαρέως το γεγονός ότι δεν κατάφερε να ξεφύγει από το να φαίνεται ξένος, μολονότι πέρασε τη ζωή του στην Αθήνα και μιλούσε (την αττική διάλεκτο) καλύτερα από όλους. Με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, υπάρχει ανάμεσά μας μια προφορά χαρακτηριστική των ανθρώπων της πόλης (της Ρώμης), όπως εκεί υπήρχε μια προφορά του λαού της Αττικής.[1]

ΑΙΛΙΑΝΟΣΠΟΙΚΙΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑ(8.12)
            Κι αυτό δεν το έπαθε μόνο ο Δημοσθένης στη Μακεδονία,[2]μολονότι ήταν ικανότατος στο λόγο, αλλά και ο Θεόφραστος ο Ερέσιος. Έχασε κι αυτός τα λόγια του, καθώς μιλούσε μπροστά στο συμβούλιο του Αρείου Πάγου, και προέβαλε την εξής δικαιολογία, ότι έμεινε άφωνος από το μεγαλείο του συνεδρίου. Τότε απάντησε στη δικαιολογία του αυτή με μεγάλη δηκτικότητα κ…

Πώς διάλεξε ο Αριστοτέλης τον διάδοχό του στην Περιπατητική Σχολή

Εικόνα
AULUS GELLIUSNOCTES ATTICAE(13.5.1-12)
            "Όταν ο φιλόσοφος Αριστοτέλης κόντευε πια σχεδόν τα 62 του χρόνια, ήταν άρρωστος και αδύναμος στο σώμα και είχε μικρή ελπίδα για ζωή. Τότε όλο το πλήθος των μαθητών του τον πλησίασε, παρακαλώντας και ικετεύοντας να διαλέξει ο ίδιος διάδοχο της θέσης και της διδασκαλίας του. Μ’ αυτόν το διάδοχο θα μπορούσαν να συνεργαστούν μετά το θάνατό του όπως και με τον ίδιο τον Αριστοτέλη, με σκοπό να ολοκληρώσουν και να καλλιεργήσουν τη μελέτη των διδασκαλιών, με τις οποίες εμποτίστηκαν από αυτόν. Υπήρχαν τότε πολλοί σπουδαίοι άνθρωποι στη σχολή του, αλλά ξεχώριζαν δύο, ο Θεόφραστος και ο Εύδημος. Αυτοί ξεπερνούσαν τους άλλους στην ευφυΐα και τη γνώση. Ο ένας ήταν από τη Λέσβο, ο Eύδημος όμως από τη Ρόδο. Ο Αριστοτέλης απάντησε ότι θα γινόταν αυτό που ήθελαν, όταν θα ήταν πρόσφορο για τον ίδιο.            Μετά από λίγο χρόνο, όταν εκείνοι οι ίδιοι, οι οποίοι τον παρακάλεσαν να ορίσει καινούργιο αρχηγό (της σχολής), ήταν παρόντες, τους είπε ότ…

Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης, Ύμνος στην Αρετή

Εικόνα
            Ο Αριστοτέλης συνέθεσε αυτόν τον ύμνο στη μνήμη του φίλου του Ερμεία. Γύρω στα 350 π.Χ. ο Ερμείας, άνθρωπος ταπεινής καταγωγής και πρώην μαθητής της σχολής του Πλάτωνα, απέκτησε εξουσία σε μια περιοχή της Μικράς Ασίας απέναντι από τη Λέσβο. Οι κυριότερες πόλεις της επικράτειας αυτής ήταν η Άσσος και ο Αταρνεύς. Ο Ερμείας φαίνεται ότι είχε πολιτικούς δεσμούς με το Φίλιππο της Μακεδονίας, αφού ο Δημοσθένης (10, 32)  τον περιγράφει ως άνθρωπο ο οποίος γνωρίζει και συμπράττει στα σχέδια του βασιλιά της Μακεδονίας εναντίον των Περσών. Ο Ερμείας προσκάλεσε τον Αριστοτέλη να έρθει στην Άσσο μαζί με μερικούς μαθητές του (ανάμεσά τους και ο Θεόφραστος). Ο Αριστοτέλης αποδέχτηκε την πρόσκληση και φαίνεται ότι παρέμεινε στην πόλη κατά το χρονικό διάστημα 347-5 π.Χ. Ο Ερμείας ίσως είχε την πρόθεση να προσδώσει αίγλη στην αυλή του με την παρουσία ενός τόσο σπουδαίου φιλοσόφου, όπως είχε κάνει παλαιότερα ο Διονύσιος Β΄ των Συρακουσών με τον Πλάτωνα. Ωστόσο οι δύο άντρες φαίνεται ότι συν…

Ξεπερνώντας το όριο: η σημασία των υδάτινων συνόρων στον Αισχύλο και τον Ηρόδοτο και η περσική ύβρις

Εικόνα
Η ελληνοπερσική σύγκρουση του 5ου αιώνα π.Χ. υπήρξε η αφορμή, προκειμένου να αναπτυχθεί σε ορισμένους πνευματικούς κύκλους μεταξύ των Ελλήνων μια ενδιαφέρουσα αντίληψη, η οποία αφορά τα σύνορα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας ως όρια φυσικής εξουσίας των Ελλήνων και των Περσών αντίστοιχα. Η αντίληψη αυτή είναι ιδιαίτερα εμφανής στον Αισχύλο και τον Ηρόδοτο.
Στους Πέρσες του Αισχύλου μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι τα θαλάσσια στενά του Βοσπόρου / Ελλησπόντου στέκονται ως μια βασική διαχωριστική γραμμή μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Σ’ αυτό το δράμα η προσπάθεια του Ξέρξη να ζέψει το στενό με ένα είδος θαλάσσιας γέφυρας και να διαβεί από την Ασία στην Ευρώπη, για να την υποτάξει, αποτελεί μια ύβρη, μια παραβίαση των συνόρων που έχουν οριστεί από τους θεούς, για να χωρίζουν τις δύο ηπείρους.[1]Τα δικαιώματα του Ποσειδώνα, το γεωγραφικό δικαίωμα επιβίωσης της Ελλάδος και το όριο ανοχής των ενεργειών του Ξέρξη συνδέονται στον Ελλήσποντο σε μια αδιάσπαστη ενότητα.[2] H μομφή επικεντρώνεται, λοιπόν, ακριβ…

Δημόκριτος «ο άθεος» και Διαγόρας ο Μήλιος

Εικόνα
            Σ’ όλη την αρχαιότητα δεν υπήρξε άνθρωπος διασημότερος για την ασέβειά του προς τους θεούς από το Διαγόρα το Μήλιο. Οι αρχαίοι Έλληνες και Λατίνοι συγγραφείς μιλούν γι’ αυτόν με ένα είδος αποστροφής, αποκαλώντας τον πάντα «ο άθεος». Πράγματι, ο Διαγόρας αρνήθηκε κατηγορηματικά την ύπαρξη των παραδοσιακών θεών, ενώ δεν απέφυγαν τα βέλη της κριτικής του ούτε τα αξιοσέβαστα Ελευσίνια Μυστήρια. Στην αρχαιότητα κυκλοφορούσαν πολλές ιστορίες γύρω από το όνομά του, αφού η ασέβειά του υπήρξε παροιμιώδης.[1] Μια από τις ιστορίες αυτές συνδέει ευθέως το Διαγόρα με το Δημόκριτο: «Αυτόν (ενν. το Διαγόρα), όταν είδε ο Δημόκριτος ότι ήταν εκ φύσεως προικισμένος, τον αγόρασε, αφού ήταν δούλος, για 10.000 δραχμές και τον έκανε μαθητή του». Η ιστορία είναι αναμφισβήτητα φανταστική και μοναδικός σκοπός της είναι να συνδέσει το Δημόκριτο με τον άθεο Μήλιο. Πράγματι, από κάποιες απόψεις η αντίληψη, την οποία είχε ο Δημόκριτος για τη γέννηση της θρησκείας, βρίσκεται αρκετά κοντά στο πνεύμα του…

H καταγωγή των Φιλισταίων

Εικόνα
Γύρω στα 1200 π.Χ. σε πολλές μυκηναϊκές τοποθεσίες παρατηρούνται στρώματα καταστροφής ή μείωσης του πληθυσμού. Πρόκειται αναμφισβήτητα για το τέλος μιας εποχής, της Εποχής του Χαλκού. Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται την ίδια εποχή γενικά στην ανατολική Μεσόγειο: η αυτοκρατορία των Χετταίων διαλύεται, η Ουγκαρίτ καταστρέφεται, η Αίγυπτος απειλείται με αφανισμό από την εισβολή των Λαών της Θάλασσας, στην Παλαιστίνη εμφανίζονται νέοι πληθυσμοί, ανάμεσά τους και οι περίφημοι Φιλισταίοι. Ο ελληνικός μύθος του αφανισμού του γένους των ηρώων φανερώνει ότι η ελληνική ηρωική παράδοση διατηρούσε αναμνήσεις αυτών των γεγονότων. Στους ελληνικούς μύθους που είναι γνωστοί ως νόστοι διατηρείται επίσης η ανάμνηση του γεγονότος ότι πληθυσμοί από τον ελληνικό χώρο αναγκάζονται να μετοικήσουν: ο Τεύκρος και ο Αγαπήνωρ αποικίζουν την Κύπρο, ο Αμφίλοχος την Παμφυλία και την Κιλικία, ο Διομήδης τις ακτές της Αδριατικής κ.ο.κ. Η έκταση της μυκηναϊκής διασποράς βεβαιώνεται αρχαιολογικά από τη διάδοση της μυ…

3D Αναπαράσταση Λευκού Πύργου, Θεσσαλονίκη, αρχές 20ου αιώνα.

Εικόνα

Από τον παράδεισο των Ιρανών στον παράδεισο της Γένεσης

Εικόνα
Η λέξη «παράδεισος» προέρχεται από τη μηδική λέξη paridaiza, «περίφραξη», με το pari να σημαίνει «περί» και το daiza «τείχος / τοίχος». Όπως συχνά συνέβη, οι Έλληνες πήραν τα ιρανικά δάνειά τους από τους Μήδους παρά από τους Πέρσες: π.χ. η λέξη σατράπης είναι η μηδική μορφή αυτού του ιρανικού τίτλου (< xšaθrapā(van), -περσική μορφή xšaçapāvan). Το αρχαίο περσικό ισοδύναμο του παραδείσου είναι paridaida. Η εμφάνιση ενός τέτοιου μηδικού όρου ως δανείου στην ελληνική γλώσσα, αλλά και στην ακκαδική, την εβραϊκή και την αραμαϊκή, είναι μία ακόμη απόδειξη για την επίδραση των αινιγματικών Μήδων. Η ίδια η φυλή έχει αφήσει πολύ λίγα ίχνη, η πρώιμη ιστορία της είναι δύσκολο να ανασυσταθεί, αλλά το γεγονός ότι οι Έλληνες ονόμαζαν τους ανατολίτες αντιπάλους τους πρώτα Μήδους και μόνο αργότερα Πέρσες επιβεβαιώνει την προηγούμενη σημασία τους. Ομοίως οι Εβραίοι μιλούν για Μήδους στον Ησαΐα  και στον Ιερεμία, αλλά για Μήδους και Πέρσες στα μεταιχμαλωσιακά βιβλία των Έσδρα, Νεεμία, Εσθήρ και Δαν…

Το επιτάφιο επίγραμμα του Ιπποκράτη

Εικόνα
Το επίγραμμα για τον Ιπποκράτη σώζεται μέσω της Παλατινής Ανθολογίας (7.135) και χρονολογείται στα τέλη του 5ου με αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. Η καταγωγή του περίφημου γιατρού ανάγεται συμβολικά στον ίδιο τον Απόλλωνα, γιος του οποίου ήταν και ο μέγιστος των θεών-ιατρών, ο Ασκληπιός, ο οποίος σύμφωνα με το θρύλο θεωρούνταν πρόγονος του Ιπποκράτη. Ο Ιπποκράτης, σύμφωνα με το επίγραμμα είναι ένας πολεμιστής, αλλά οι νίκες και τα τρόπαιά του είναι εναντίον των νόσων και γίνονται με τη χρήση των όπλων της θεάς Υγείας, δηλαδή μέσω της ιατρικής. Τονίζεται ότι η φήμη του δεν οφείλεται στην τύχη, αλλά στην τέχνη, στην επιστήμη του. Τέλος ο χαρακτηρισμός του Κώου Ιπποκράτη ως «Θεσσαλού» πρέπει να αποδοθεί στο γεγονός ότι πέθανε στη Λάρισα και οι Θεσσαλοί ήθελαν να τονίσουν με υπερηφάνεια το γεγονός ότι ο σπουδαίος γιατρός έζησε ένα μέρος της ζωής του και άφησε την τελευταία του πνοή στη γη τους.
Ο Θεσσαλός Ιπποκράτης, Κώος στη γενιά, κείται εδώ,γεννημένος από την αθάνατη ρίζα του Φοίβου.Πλήθος τρό…

Το επιτάφιο επίγραμμα της μικρής Θεσσαλίας

Εικόνα
Πάντα μου αρέσει, πέρα από τα σπουδαία επιτεύγματα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, να ασχολούμαι και με τις πιο ταπεινές στιγμές του, τις καθημερινές. Προσπαθώ να φανταστώ την καθημερινή ζωή ενός αρχαίου Έλληνα με τις χαρές και τις λύπες της, στιγμές οικογενειακής ευτυχίας ή θλίψης. Εδώ βοηθούν πολύ οι πηγές που μας έρχονται αδιαμεσολάβητες, τα τυχαία ευρήματα των αρχαιολόγων, κείμενα δίχως ιδιαίτερη φιλοδοξία που η παράδοση των σπουδαίων έργων αγνοεί. Άνθρωποι κάθε ηλικίας ζωντανεύουν σ' αυτά, ξεχασμένοι από την ιστορία που αρέσκεται να καταγράφει ένας Θουκυδίδης, άνθρωποι που ίσως δεν πρόλαβαν καν να χαρούν τη ζωή στην πληρότητά της. Ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν και η μικρή Θεσσαλία. Δεν θα την ξέραμε αλλιώς, αν δεν υπήρχε το τυχαίο εύρημα, το επιτάφιο επίγραμμα (αρχές του 5ου αιώνα π.Χ.) που βρέθηκε χαραγμένο στην επιτύμβια στήλη της, την οποία έστησαν προς τιμήν της οι πικραμένοι γονείς, ο Κλεόδαμος και η Κορώνη. Στους δύο πρώτους στίχους μιλά το ίδιο το νεκρό κορίτσι, στους δ…

Η γέννηση και η εξέλιξη των πτώσεων στην Αρχαία Ελληνική

Εικόνα
ΣΤΑΔΙΟ 1Στο πλέον πρώιμο στάδιο που μπορεί να ανασυσταθεί η προγονική μορφή της Ελληνικής φαίνεται να ήταν συγκολλητικού τύπου, όπως η Σουμεριακή. Τα ουσιαστικά είχαν μόνο 3 καταλήξεις (ονομαστική, αιτιατική, δοτική), ενώ διάφορα μόρια επιρρηματικού τύπου προσκολλώντο στη λέξη, για να δείξουν χωρικές (ή χρονικές) σχέσεις. Κάποια από τα προσκολλώμενα επιρρηματικά μόρια ενώθηκαν τελικά αδιάρρηκτα με τις λέξεις, δημιουργώντας τις καταλήξεις και ένα σύστημα πτώσεων. Η γλώσσα έγινε τότε συνθετική.[1]
ΣΤΑΔΙΟ 2Στο στάδιο αυτό η γλώσσα είχε 8 πτώσεις. Δύο από αυτές ήταν ονοματικές (ονομαστική, αιτιατική), δύο ημιονοματικές (γενική, δοτική) και τρεις ήταν επιρρηματικές (τοπική, αφαιρετική, οργανική).[2] Η τοπική δήλωνε βασικά στάση σε τόπο, η αφαιρετική απομάκρυνση από τόπο, η οργανική κίνηση μέσα από τόπο ή μέσο. Το στάδιο αυτό βρίσκεται χρονικά πριν από την εποχή της Μυκηναϊκής. Το σύστημα των πτώσεων άρχισε να αποσταθεροποιείται ξεκινώντας από τις επιρρηματικές πτώσεις. Μια διαδικασία συγκρη…