Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η συμβολική ερμηνεία του μύθου του Προμηθέα και της Πανδώρας από τον Πλωτίνο και η συμβολική καταγωγή του Ήλιου κατά τον Ιουλιανό


Πλωτίνος 4.3.14
Επειδή συνέβησαν αυτά, ετούτος ο κόσμος, που έχει πολλά φώτα και καταυγάζεται απ’ τις ψυχές, λαμβάνει επιπλέον τάξη και από άλλους κόσμους -διαφορετική τάξη από διαφορετικές πηγές-, καθώς και από εκείνους τους θεούς και από τους άλλους νόες που δίνουν ψυχές. Είναι πιθανό ότι κάτι παρόμοιο υπαινίσσεται και ο μύθος, ότι δηλαδή αφού ο Προμηθέας έπλασε τη γυναίκα, την στόλισαν επιπλέον και οι άλλοι θεοί, ότι ανακάτεψε χώμα με νερό, ότι έβαλε μέσα της φωνή ανθρώπου, ότι την έκανε στη μορφή όμοια με τις θεές, ότι η Αφροδίτη και οι Χάριτες της έδωσαν κάτι,  ότι κάθε θεός έδωσε και άλλο δώρο, ότι πήρε το όνομά της από το δώρο και ότι όλοι της έδωσαν από ένα. Διότι όλοι έδωσαν κι από κάτι σ’ αυτό το πλάσμα που δημιουργήθηκε από μια πρότερη σκέψη (προμήθεια). Όταν ο Επιμηθέας είναι να απαρνηθεί το δώρο του,  τι άλλο μπορεί να σημαίνει αυτό παρά ότι η καλύτερη επιλογή είναι αυτή που αφορά σ’ αυτό το οποίο σχετίζεται με τον νοητό κόσμο; Ακόμη κι ο ίδιος ο δημιουργός (= Προμηθέας) είναι δεμένος, επειδή κατά κάποιο τρόπο εφάπτεται με ό,τι δημιούργησε, και ο δεσμός αυτού του είδους είναι εξωτερικός. Η απελευθέρωσή του από τον Ηρακλή υπονοεί ότι ακόμη κι έτσι έχει τη δυνατότητα να απελευθερωθεί.

Ιουλιανός, Εις τον βασιλέα Ήλιον 10-11
Ας μη θεωρήσει κανείς αυτόν ως τον Ήλιο που οι μύθοι μας πείθουν να τον τρέμουμε, αλλά ως αυτόν που είναι πράος και μειλίχιος, ο οποίος απελευθερώνει εντελώς τις ψυχές από τη γέννηση και από τη στιγμή που θα ελευθερωθούν δεν τις προσαρτά σε άλλα σώματα, για να τις κολάσει και να τις τιμωρήσει, αλλά τις οδηγεί και τις σηκώνει προς τα πάνω, προς το νοητό κόσμο. Αυτή η άποψη δεν είναι εντελώς καινούργια, αλλά την δέχονταν οι πρεσβύτατοι των ποιητών, ο Όμηρος και ο Ησίοδος, είτε επειδή την σκέφτηκαν έτσι, είτε επειδή οδηγήθηκαν προς την αλήθεια ένθεοι από κάποια θεία έμπνευση, όπως οι μάντεις. Αυτό θα μπορούσε να γίνει φανερό από το εξής: ο Ησίοδος, γενεαλογώντας τον Ήλιο, είπε ότι είναι γιος του Υπερίονος και της Θείας, υπαινισσόμενος μ’ αυτά τα λόγια ότι αποτελεί εκ φύσεως τον μόνο γνήσιο απόγονο εκείνου, ο οποίος είναι ανώτερος όλων των όντων -γιατί τι άλλο θα μπορούσε να είναι ο Υπερίων εκτός από αυτό; Άλλωστε η ίδια η Θεία δεν αποκαλείται -με άλλο τρόπο- ως το θειότατο των όντων; Ας μην θεωρούμε ότι εδώ γίνεται λόγος για κάποια ένωση ή γάμο, απίστευτα και παράδοξα αθύρματα της ποιητικής Μούσας. Αντίθετα, ας νομίζουμε ως πατέρα και γεννήτορα του Ήλιου το θειότατο και υπέρτατο των όντων. Και ποιο άλλο θα μπορούσε να είναι αυτό παρά το ον που βρίσκεται πέρα απ’ όλα, γύρω από το οποίο και εξαιτίας του οποίου υπάρχουν όλα;

[Σταύρος Γκιργκένης]

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

Thesaurus gemmarum antiquarum astriferarum (Θησαύρισμα Αρχαίων Αστροφόρων Λίθων-200 εικόνες), Florentiae 1750

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 1, Roma 1767

MUSEUM CORTONENSE, ROMA 1750

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

MUSEUM FLORENTINUM, 1734, 80 ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΛΥΠΤΩΝ

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Primus, Roma 1741 (53 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΔΙΑΣΗΜΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ)

Giovanni Gaetano Bottari, Musei capitolini Tomus Secundus, Roma 1741 (50 ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΡΩΜΑΙΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ)

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

Ετυμολογική διερεύνηση του ονόματος της θεάς Αρτέμιδος

Κατά τη διερεύνηση του χαρακτήρα μιας τόσο πολυσήμαντης και πολυεπίπεδης θεότητας, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη αρχικά η εξέταση του ονόματός της, καθώς στο παρελθόν ήταν διαδεδομένη η αντίληψη ότι η φύση και ο χαρακτήρας ενός προσώπου, το ‘σημαινόμενο’, καθρεφτίζεται στο όνομά του, το ‘σημαίνον’. Επομένως οι διάφορες ετυμολογικές προσεγγίσεις του ονόματός της στην αρχαία, αλλά και στη σύγχρονη εποχή, δεν μπορεί παρά να είναι αποκαλυπτικές για τη φύση της θεάς, όπως αυτή έγινε αντιληπτή τόσο από τους αρχαίους, όσο και από τους σύγχρονους μελετητές. Στο όνομα λοιπόν Ἄρτεμις ή στη δωρική του μορφή Ἄρταμις εχει αναγνωριστεί η λέξη ἄρταμος δηλαδή ‘σφαγέας’, ετυμολογία που συνδέεται άμεσα με τη βίαιη φύση της θεάς και φυσικά τη στενή της σχέση με το θάνατο. Άλλοι πιστεύουν ότι προέρχεται από τη λέξη ἀρτεμής, η οποία σημαίνει ‘ήρεμος, ήσυχος, ακίνητος’, ως εξής: π τορτεμ ποιεν· λγεται γρ θες ναιρετικ τν γυναικν·… π τορτεμς παρωνμως ρτεμις, τουτστιν γις κανεπληπτος …